Jak sędziować squash

Sędzia squasha zajmuje unikalną pozycję w sporcie — odpowiada za rozstrzyganie złożonych sytuacji przeszkodzenia w zamkniętej przestrzeni, gdzie dwóch graczy porusza się z dużą prędkością, często w odległości centymetrów od siebie.

Pozycja: Sędzia siedzi lub stoi na podwyższonej platformie nad środkiem tylnej ściany, patrząc wzdłuż kortu w kierunku ściany frontowej. Ta pozycja zapewnia najlepszy widok na ruch graczy, tor piłki i potencjalne sytuacje przeszkodzenia. Sędzia musi utrzymywać koncentrację przez cały mecz, ponieważ przeszkodzenie może wystąpić w każdej wymianie.

Główne obowiązki:

• Podejmowanie decyzji let, stroke i no let na apelację graczy.
• Sygnalizowanie błędów serwisowych (piłka poniżej linii serwisowej, zły kwadrant, błąd stopy).
• Sygnalizowanie autów (piłka na linii autu lub powyżej) i zagrań „down” (piłka w tin albo w podłogę przed ścianą frontową).
• Ocena, czy piłka odbiła się dwa razy przed uderzeniem („not up”).
• Zarządzanie przerwami między gemami (2 minuty, przepis WSF 7.1).
• Wydawanie ostrzeżeń i kar regulaminowych.
• Ocena, czy piłka jest uszkodzona i wymaga wymiany.
• Zarządzanie rozgrzewką (4 minuty razem na korcie, zmiana stron po 2).

Protokół ogłaszania: Sędzia ogłasza decyzje wyraźnie i słyszalnie:

• „Yes, let” — powtórzenie wymiany.
• „Stroke to [nazwisko gracza]” — punkt przyznany.
• „No let” — brak przeszkodzenia, wymiana stoi.
• „Fault” — błąd serwisowy, punkt dla odbierającego.
• „Not up” — piłka odbiła się dwa razy przed uderzeniem albo nie została prawidłowo uderzona.
• „Down” — piłka trafiła w tin albo w podłogę przed ścianą frontową.
• „Out” — piłka na linii autu lub powyżej albo poza kortem.

Przeszkodzenie to pojęcie definiujące sędziowanie w squashu (odpowiednik angielskiego interference). Ponieważ dwóch graczy dzieli tę samą przestrzeń gry, regularnie dochodzi do sytuacji, w których pozycja lub ruch jednego gracza wpływa na zdolność drugiego do dotarcia do piłki i jej zagrania. Zasady WSF określają konkretne zasady oceny przeszkodzenia:

Prawa uderzającego: Gracz zamierzający uderzyć piłkę (striker — uderzający) ma prawo do:

1. Swobodnego dostępu do piłki po zakończeniu rozsądnego wymachu.
2. Widoczności piłki — przeciwnik nie powinien zasłaniać linii wzroku.
3. Swobody uderzenia piłki rozsądnym zamachem w dowolną część ściany frontowej.
4. Swobody zagrania piłki bezpośrednio na ścianę frontową — przeciwnik nie powinien stać na drodze.

Obowiązki nieuderzającego: Gracz, który właśnie uderzył piłkę (non-striker — nieuderzający) musi podjąć wszelkie wysiłki, aby zapewnić uderzającemu te cztery prawa:

• Zejść z drogi najszybciej jak to możliwe.
• Nie stać na ścieżce między uderzającym a piłką.
• Nie stać na ścieżce między piłką a ścianą frontową.
• Podjąć autentyczny wysiłek ustąpienia, nawet jeśli wymaga to znacznego wysiłku fizycznego.

Kiedy dochodzi do przeszkodzenia? Przeszkodzenie ma miejsce, gdy pozycja lub ruch nieuderzającego uniemożliwia uderzającemu skorzystanie z któregokolwiek z czterech praw. Uderzający musi wtedy zdecydować, czy:

• Grać dalej — próbować zagrać mimo przeszkodzenia (traci prawo do apelacji).
• Zatrzymać się i zaapelować — mówiąc „Let please” i przerywając grę.

Jeśli uderzający zagra piłkę mimo przeszkodzenia i wygra wymianę, wynik stoi. Jeśli przegra, nie może retrospektywnie powoływać się na przeszkodzenie.

Decyzja let/stroke/no let to najbardziej złożona i konsekwencyjna sytuacja sędziowska w squashu. Sędzia musi ocenić wiele czynników jednocześnie i zdecydować w ciągu sekund.

LET — powtórka wymiany (bez punktu): Let jest właściwą decyzją, gdy:

• Uderzający mógł dotrzeć do piłki i wykonać dobry zwrot.
• Wystąpiło rzeczywiste przeszkodzenie — nieuderzający był na drodze.
• Uderzający podjął wszelkie wysiłki dotarcia do piłki i nie szukał po prostu leta.
• Uderzający nie był w pozycji na czysty winner lub bezpośrednie zagranie na ścianę frontową.
• Przeszkodzenie było niezamierzone, a nieuderzający podjął rozsądny wysiłek ustąpienia.

STROKE — punkt dla zablokowanego gracza: Stroke przyznawany jest, gdy:

• Nieuderzający nie podjął wystarczających wysiłków ustąpienia ze ścieżki.
• Przeszkodzenie uniemożliwiło uderzającemu zagranie winnera na ścianę frontową.
• Piłka trafiłaby przeciwnika na bezpośredniej drodze na ścianę frontową (nie przez ścianę boczną).
• Nieuderzający był w pozycji, w której uderzający nie mógł bezpiecznie zamachnąć się bez ryzyka trafienia przeciwnika.
• Nieuderzający obrócił się (ruszył do piłki od złej strony) lub wykonał nadmierny ruch, stwarzając niebezpieczeństwo.

NO LET — wymiana stoi: No let jest właściwą decyzją, gdy:

• Nie było rzeczywistego przeszkodzenia — uderzający miał wolną ścieżkę.
• Uderzający nie mógłby wykonać dobrego zwrotu niezależnie od pozycji przeciwnika.
• Uderzający sam stworzył przeszkodzenie wchodząc w przestrzeń przeciwnika.
• Uderzający nie podjął wystarczającego wysiłku dotarcia do piłki.
• Przeszkodzenie nastąpiło po tym, jak uderzający już zagrał (lub nie zdołał zagrać) piłkę.

Najważniejsza zasada: Sędzia musi rozważyć, co by się stało, gdyby przeszkodzenie nie wystąpiło. Czy uderzający dotarłby do piłki? Czy mógłby wykonać dobry zwrot? Czy zwrot byłby winnerem? Ta hipotetyczna ocena czyni decyzję tak wymagającą.

Na poziomie profesjonalnym (PSA World Tour, Mistrzostwa Świata, duże turnieje) squash stosuje system 3 sędziów w celu poprawy dokładności decyzji przy przeszkodzeniach.

Jak działa:

1. Sędzia centralny — siedzi nad tylną ścianą w tradycyjnej pozycji. Wydaje początkową decyzję we wszystkich sytuacjach.
2. Dwóch sędziów bocznych — ustawieni na poziomie kortu z różnymi kątami widzenia. Niezależnie oceniają apelacje.
3. Gdy gracz apeluje, sędzia centralny wydaje wstępną decyzję.
4. Każdy sędzia boczny wskazuje, czy zgadza się czy nie z decyzją centralnego za pomocą elektronicznego systemu głosowania.
5. Decyzja większościowa obowiązuje — jeśli obaj sędziowie boczni nie zgadzają się z centralnym, decyzja zostaje zmieniona.

Wyniki głosowania:

• 3-0 zgoda — wszyscy trzej zgodni. Jednoznaczna decyzja.
• 2-1 — większość wygrywa. Decyzja dwóch sędziów dominuje nad trzecim.

Po co 3 sędziów? Decyzje dotyczące przeszkodzenia w squashu należą do najbardziej subiektywnych w sporcie. Jeden sędzia z pojedynczego kąta widzenia może nie uchwycić każdego niuansu interakcji. System 3 sędziów zapewnia:

• Wiele kątów obserwacji.
• Ochronę przed indywidualnym błędem lub stronniczością.
• Większe zaufanie graczy do uczciwości decyzji.
• Dane statystyczne potwierdzające wyższą dokładność niż przy jednym sędziu.

System 3 sędziów znacząco zmniejszył liczbę sporów graczy i poprawił postrzeganie uczciwości sędziowania na poziomie profesjonalnym.

Video review wprowadzono do profesjonalnego squasha jako uzupełnienie systemu 3 sędziów i dodatkową warstwę dokładności.

Co można przeglądać:

• Decyzje let/stroke/no let — najczęstsze zastosowanie. Gracze mogą żądać przeglądu wideo decyzji, z którą się nie zgadzają.
• Pickup (not up), podwójne uderzenie albo niesienie piłki — czy piłka odbiła się dwa razy albo nie została prawidłowo uderzona, także gdy nikt tego nie wywołał.
• Decyzje o tinie — gracz nie może poprosić o ich przegląd, ale sędzia wideo może zmienić decyzję na podstawie rozstrzygającego nagrania przed następną wymianą (na turniejach PSA tin ma 43 cm wysokości, a marginalne sytuacje są częste).
• Decyzje o linii autu — tak samo: bez prośby gracza, ale sędzia wideo może zmienić decyzję na podstawie rozstrzygającego nagrania.

Jak to działa:

1. Gracz niezgadzający się z decyzją mówi „Video review, please.”
2. Nagranie przegląda osobny sędzia wideo, połączony przez słuchawki z sędzią meczu.
3. Dostępne są kąty z wielu kamer, w tym powtórki w zwolnionym tempie.
4. Decyzja sędziego wideo jest ostateczna i pojawia się na ekranach razem z powtórkami.

Ograniczenia:

• Każdy gracz ma 2 przeglądy w meczu do trzech wygranych gemów (plus 1, jeśli dojdzie do piątego gema) i 1 w meczu do dwóch wygranych (plus 1 w trzecim gemie); niewykorzystane nie przechodzą na decydującego gema. Jeśli decyzja zostanie zmieniona, gracz zachowuje przegląd; jeśli zostanie utrzymana albo zmieniona na jego niekorzyść, przegląd przepada.
• Video review dostępne jest wyłącznie w obiektach z odpowiednią infrastrukturą kamerową — głównie turnieje PSA Platinum i Gold, Mistrzostwa Świata i duże międzynarodowe zawody.

Wpływ: Video review poprawiło dokładność decyzji, zmniejszyło frustrację graczy i zwiększyło zrozumienie decyzji o przeszkodzeniu wśród widzów dzięki powtórkom wyświetlanym na ekranach.

Poza decyzjami o przeszkodzeniu sędzia zarządza praktycznym przebiegiem meczu zgodnie z zasadami WSF.

Rozgrzewka przedmeczowa:

• Łączny czas: 4 minuty, obaj gracze razem na korcie (przepis 4.1).
• Po 2 minutach gracze muszą zamienić się stronami.
• Obaj muszą mieć równe szanse uderzenia piłki. Gracz, który trzyma ją przy sobie, rozgrzewa się nieuczciwie — to sprawa przepisu 14 o zachowaniu.
• Sędzia sygnalizuje zmianę stron i koniec rozgrzewki.
• Jeśli piłka pęknie podczas rozgrzewki, zapasowa jest rozgrzewana.

Przerwy między gemami:

• Gracze otrzymują 2 minuty między gemami, a osobną 1 minutę między końcem rozgrzewki a pierwszym serwisem.
• Sędzia ogłasza „15 seconds” jako ostrzeżenie przed upływem czasu.
• Następnie ogłasza „Time” — gracze muszą być gotowi.
• Jeśli gracz nie jest gotowy na „Time”, sędzia może udzielić ostrzeżenia regulaminowego.

Kontuzja i krwawienie:

• W przypadku kontuzji sędzia ocenia sytuację i ustala, kto ją spowodował, bo od tego zależy czas na powrót do gry.
• Kontuzja z własnej winy: do 3 minut; gracz, który nadal nie jest gotowy, oddaje tego gema i korzysta z przerwy między gemami, jeśli przysługuje. Kontuzja z winy obu graczy albo przypadkowo spowodowana przez przeciwnika: do 15 minut. Czas przysługuje tylko wtedy, gdy kontuzja powstaje, a nie przy jej nawrocie.
• Krwawienie musi zostać zatamowane przed wznowieniem gry — gracz schodzi z kortu na opatrunek (do 5 minut, jeśli krwawienie powstało z jego winy, w pozostałych przypadkach rozsądny czas wyznaczony przez sędziego).
• Jeśli gracz nie może kontynuować, mecz jest przyznawany przeciwnikowi, chyba że to przeciwnik spowodował kontuzję: wtedy mecz wygrywa kontuzjowany (od razu, jeśli kontuzja wynikła z celowej lub niebezpiecznej gry).

Wymiana piłki:

• Jeśli gracz uważa, że piłka jest uszkodzona, może poprosić o inspekcję.
• Uszkodzona piłka jest wymieniana, a nowa rozgrzewana, dopóki obaj gracze nie zgodzą się wznowić gry albo nie wznowi jej sędzia.
• Jeśli gracz przerwał grę, twierdząc, że piłka jest uszkodzona, a okaże się cała, przegrywa wymianę.

Problemy ze sprzętem:

• Gracze otrzymują rozsądny czas na naprawę sprzętu (wymiana pękniętego naciągu, zmiana obuwia, czyszczenie okularów).
• Nadmierny czas jest karany w ramach systemu regulaminowego.

Sędzia egzekwuje Kodeks Postępowania WSF czterema rodzajami kar, które dobiera do wagi przewinienia.

Ostrzeżenie regulaminowe: Sędzia ogłasza: „Conduct warning, [nazwisko gracza], for [powód].” Brak kary punktowej — formalne ostrzeżenie, że zachowanie zostało odnotowane.

Typowe powody ostrzeżeń:

• Gra na czas — zbyt długie przerwy między wymianami, powolny powrót do pola serwisowego.
• Wulgaryzmy słyszalne — przekleństwa słyszalne dla sędziego, przeciwnika lub widzów.
• Gesty obraźliwe — obraźliwa gestykulacja.
• Kłótnie z sędzią — uporczywe lub agresywne kwestionowanie decyzji.
• Niebezpieczna gra — nadmierny wymach, celowe uderzanie piłką w przeciwnika, zastraszanie.
• Niepotrzebny kontakt fizyczny — popychanie, blokowanie ciałem.

Conduct stroke: Sędzia ogłasza: „Conduct stroke, [nazwisko gracza], for [powód].” Punkt przyznany przeciwnikowi.

Conduct game: Sędzia ogłasza: „Conduct game, [nazwisko gracza], for [powód].” Cały gem przyznany przeciwnikowi.

Conduct match (skrajne przypadki): W przypadku brutalnego zachowania, odmowy kontynuowania gry lub powtarzającego się skrajnego zachowania sędzia może orzec conduct match — cały mecz przeciwnikowi.

Ważne: Nie ma stałej kolejności. Za powtórzenie tego samego przewinienia sędzia może dać kolejne ostrzeżenie, stroke albo gema, ale nigdy karę łagodniejszą niż poprzednia za to przewinienie (przepis 14.8). Gracz upomniany w gemie 1, który powtórzy przewinienie w gemie 3, może dostać drugie ostrzeżenie albo conduct stroke — decyduje sędzia. Karę można nałożyć w każdej chwili, także podczas rozgrzewki i po zakończeniu meczu.