Gimnastyka artystyczna: noty D, A i E na żywo

Skakanka jest z konopi lub materiału syntetycznego o podobnych właściwościach, bez uchwytów — końce zawiązuje się na węzeł. Długość dobiera się do wzrostu zawodniczki, a przyrząd nie ma narzuconej wagi. Elementy skakanki to przeskoki, przejścia przez rozwiniętą i złożoną skakankę, kręcenia, spirale oraz rzuty z chwytem. Przyrząd wymaga zgrania nóg z rękami w tempie, którego nie da się nadrobić siłą. W cyklu 2025–2028 skakanka wypadła z programu indywidualnego seniorek i juniorek, ale kodeks dopuszcza ją w zawodach krajowych i wciąż jest pierwszym przyrządem, którego uczą się zawodniczki.

Obręcz ma średnicę wewnętrzną 80–90 cm i wagę co najmniej 300 g. Produkuje się ją z drewna lub tworzywa sztucznego, często ze wzmocnieniem wewnętrznym, i owija taśmą dla lepszego chwytu. Elementy obręczy to rotacje wokół osi i wokół części ciała, toczenia po podłożu i po ciele, przejścia przez obręcz oraz wysokie rzuty z chwytem w ruchu. Obręcz wybacza mniej niż piłka: krzywa oś rotacji jest widoczna z ostatniego rzędu. Bywa też przyrządem grupowym, bo dobrze znosi wymiany w locie między zawodniczkami.

Piłka ma średnicę 18–20 cm i wagę co najmniej 400 g. Wykonuje się ją z gumy lub materiału syntetycznego o zbliżonej sprężystości, w jednolitym kolorze lub we wzorze. Elementy piłki to toczenia po ciele i po podłożu, odbicia, ósemki, rzuty z chwytem bez pomocy dłoni oraz prowadzenie piłki bez chwytania jej palcami. Przyrząd nie znosi sztywnej ręki — piłkę trzyma się na otwartej dłoni, więc każde napięcie natychmiast widać. To najbardziej miękki przyrząd w rotacji i zwykle najlepszy do budowania nastroju układu.

Maczugi mają długość 40–50 cm i wagę co najmniej 150 g każda, a używa się ich zawsze w parze. Wykonuje się je z drewna lub tworzywa sztucznego, z główką, przewężeniem i korpusem. Elementy maczug to młynki, małe kręgi, rzuty asymetryczne, rzuty z rotacją oraz wymiany między rękami. Przyrząd wymaga równej pracy obu rąk, bo obie prowadzą osobny obiekt w tym samym rytmie. Rozjazd o ułamek sekundy słychać i widać od razu, więc maczugi bywają najostrzejszym testem koordynacji w całej rotacji.

Wstążka seniorek ma co najmniej 6 m długości (juniorki 5 m), szerokość 4–6 cm i wagę od 35 g, licząc bez pałeczki. Pałeczka mierzy 50–60 cm i mocuje się ją do wstążki elastycznym łącznikiem. Elementy wstążki to spirale, węże, rzuty z chwytem, przeskoki przez wstążkę i rysunki prowadzone tuż nad podłożem. Przyrząd karze każdą przerwę w ruchu: wstążka, która choć na moment straci napięcie, zawiązuje się albo opada na planszę. Jest najbardziej widowiskowa i technicznie najmniej wybaczająca.

Strój startowy musi spełniać wymogi FIG dotyczące kroju i zakrycia, a poza tym pracuje na wrażenie artystyczne. Szyje się go z tkanin elastycznych z pełnym zakresem ruchu w barkach, biodrach i tułowiu, zwykle z dodatkiem cekinów i kryształków. Kolorystyka i zdobienia zwykle wynikają z tematu układu i muzyki, więc panel artyzmu widzi strój jako część kompozycji. Kostiumy startowe szyje się na miarę, a ich cena bywa jedną z większych pozycji w budżecie zawodniczki. Uchybienia w stroju są jedną z kar, które organizator zapisuje do noty.

Zawodniczki startują w półbaletkach, czyli miękkich osłonach zakrywających wyłącznie przednią część stopy. Zostawiają one swobodę w stawie skokowym, chronią śródstopie przy obrotach i pozwalają utrzymać wypracowany kształt stopy. Robi się je ze skóry lub mikrofibry, w kolorze zbliżonym do skóry, i dobiera ściśle do rozmiaru — luźna półbaletka schodzi w trakcie obrotu. Na treningu używa się też pełnych baletek i pracy na bosaka, zależnie od etapu przygotowania. Półbaletki zużywają się szybko i wymienia się je kilka razy w sezonie.

Zawody rozgrywa się na planszy 13×13 m, wyznaczonej taśmą, o powierzchni dającej przewidywalną przyczepność i równe odbicie piłki. Pod wykładziną leży warstwa amortyzująca, bo w układzie mieszczą się skoki lądowane na jednej nodze i elementy wykonywane na podłożu. Wyjście poza linię planszy stopą, ciałem albo przyrządem kosztuje karę naliczaną przez sędziów liniowych. Kluby często trenują na cieńszych matach, co zmienia odbicie piłki i wysokość rzutów, więc rozgrzewka na planszy zawodów bywa równie ważna co sam start.

Muzyka jest częścią oceny, więc jakość nagłośnienia wpływa na wynik, a nie tylko na komfort widowni. Zestaw dobiera się tak, żeby dźwięk był równy na całej planszy i żeby zawodniczka słyszała to samo w każdym rogu. Do tego dochodzi mikrofon spikera, obsługa kolejki plików muzycznych i zapasowy nośnik — awaria odtwarzacza w połowie układu oznacza powtórkę. Na zawodach klubowych to zwykle jedna osoba przy laptopie, na mistrzowskich osobne stanowisko z redundancją.

Coraz więcej zawodów odchodzi od kart papierowych na rzecz tabletów i telefonów sędziów. W JudgeMate każdy sędzia widzi ekran swojego panelu: trudność, artyzm albo wykonanie, z polem na notę i widokiem układu, który właśnie ocenia. Na małych zawodach jedna osoba może obsłużyć wszystkie trzy panele. Organizator ma osobny widok z polem kary za linię, czas i strój oraz ze statusami DNS, DSQ i DNF. Noty każdego sędziego trafiają do jego własnego węzła, a serwer składa z nich notę układu, ranking przyrządowy i wielobój — bez ręcznego przepisywania i bez sumowania na kartce.

Gimnastyka artystyczna wyrosła w Europie Wschodniej jako pomost między gimnastyką a tańcem scenicznym. Radzieccy i bułgarscy szkoleniowcy uporządkowali w latach 50. pracę z przyrządem, dopisali do niej technikę baletową i akrobatyczną, a całość podporządkowali muzyce. Międzynarodowa Federacja Gimnastyczna uznała dyscyplinę na początku lat 60., a pierwsze mistrzostwa świata odbyły się w 1963 roku w Budapeszcie. Bułgaria zbudowała wtedy szkołę, która przez dekadę wyznaczała poziom: Maria Gigova wygrała wielobój mistrzostw świata w 1969, 1971 i 1973 roku i jako pierwsza sięgnęła po trzy tytuły. Kodeks punktacji był jeszcze krótki, a granica między oceną techniczną a wrażeniem artystycznym mocno płynna.

Debiut olimpijski w Los Angeles w 1984 roku zmienił skalę dyscypliny. Pierwsze złoto w wieloboju indywidualnym zdobyła Kanadyjka Lori Fung, w obsadzie osłabionej bojkotem bloku wschodniego. Cztery lata później w Seulu Maryna Łobacz dostała komplet dziesiątek na każdym przyrządzie — do dziś jedyny taki przypadek w olimpijskim wieloboju. W Barcelonie w 1992 roku wygrała Ołeksandra Tymoszenko, a w Atlancie w 1996 Kateryna Serebrianska. Igrzyska w Atlancie przyniosły też debiut konkurencji grupowej, którą wygrała Hiszpania. Rozpad ZSRR rozproszył kadrę trenerską po całej Europie i przyspieszył budowę programów we Włoszech, Izraelu i Japonii.

W latach 2000. kodeks FIG rozdzielił to, co wcześniej sędziowano jednym wrażeniem. Osobno liczono trudność wynikającą z katalogu elementów, osobno jakość wykonania. Alina Kabajewa wygrała wielobój mistrzostw świata w 1999 i 2003 roku oraz igrzyska w Atenach w 2004, a jej repertuar gibkościowy przez lata definiował, co w ogóle jest wykonalne. Rosja rozbudowała system szkolenia od grup naborowych po kadrę, Bułgaria wróciła do czołówki, a Białoruś, Ukraina i Izrael zaczęły regularnie wchodzić do finałów. Rosło znaczenie strategii układania choreografii pod kodeks, bo wartość elementów przestała być kwestią uznania sędziego.

Jewgienija Kanajewa wygrała wielobój w Pekinie w 2008 i w Londynie w 2012 roku i jako jedyna gimnastyczka obroniła olimpijski tytuł w tej konkurencji. W Rio w 2016 roku zwyciężyła Margarita Mamun, a w Tokio w 2021 Linoy Ashram przerwała serię rosyjskich złotych medali. Dina Awierina zebrała cztery tytuły mistrzyni świata w wieloboju (2017, 2018, 2019, 2021) i ma najwięcej medali mistrzostw świata w historii dyscypliny. W Paryżu w 2024 roku wygrała Darja Varfolomeev, dając Niemcom pierwsze olimpijskie złoto w gimnastyce artystycznej. Kodeks 2025–2028 przesunął ciężar z samej objętości trudności w stronę artyzmu i czystości wykonania, a program indywidualny seniorek zawęził się do obręczy, piłki, maczug i wstążki. JudgeMate liczy zawody klubowe, szkolne i regionalne dokładnie w tym modelu: trzy panele, kary organizatora i wielobój liczony po rotacji.