Jak Punktuje Się w Siatkówce?

Od 1999 roku siatkówka stosuje rally scoring (system rallypoint). W tym systemie każda akcja kończy się punktem — niezależnie od tego, która drużyna serwowała. Przed 1999 rokiem obowiązywał side-out scoring, w którym punkt mogła zdobyć wyłącznie drużyna serwująca. Jeśli drużyna przyjmująca wygrała akcję, jedynie przejmowała zagrywkę ("side-out") bez zdobycia punktu. Side-out scoring sprawiał, że mecze miały nieprzewidywalną długość i często ciągnęły się bardzo długo.

FIVB (Fédération Internationale de Volleyball) wprowadziła rally scoring, aby mecze były szybsze, bardziej atrakcyjne dla widzów i przewidywalne pod względem czasu trwania. W systemie rally scoring:

• Jeśli drużyna serwująca wygra akcję, zdobywa 1 punkt i kontynuuje zagrywkę.
• Jeśli drużyna przyjmująca wygra akcję, zdobywa 1 punkt i przejmuje zagrywkę.

Akcja może zakończyć się na kilka sposobów: piłka uderzy w podłogę wewnątrz boiska przeciwnika, piłka wyleci na aut (drużyna, która dotknęła ją ostatnia, przegrywa akcję), drużyna popełni błąd (dotknięcie siatki, cztery uderzenia, podwójne odbicie, błąd ustawienia itp.) lub piłka trafi w antenę albo przeleci po zewnętrznej stronie anteny.

Rally scoring obowiązuje powszechnie na wszystkich poziomach siatkówki — w międzynarodowych rozgrywkach FIVB, na Igrzyskach Olimpijskich, w NCAA, w lidze szkolnej i w rozgrywkach rekreacyjnych.

Zagrywka (serwis) rozpoczyna każdą akcję. Zrozumienie zasad zagrywki jest kluczowe dla punktacji w siatkówce, ponieważ przejęcie zagrywki powoduje rotację.

Podstawowe zasady zagrywki:

• Serwujący stoi za linią końcową i uderza piłkę jedną ręką lub ramieniem.
• Zagrywka musi przelecieć nad siatką i wylądować wewnątrz boiska przeciwnika (linie graniczne są "w boisku").
• Od 2001 roku obowiązuje legalna zagrywka z siatką (let serve) — jeśli piłka dotknie górnej krawędzi siatki, ale nadal wyląduje na boisku przeciwnika, zagrywka jest ważna i gra toczy się dalej. Przed 2001 rokiem zagrywka dotykająca siatki była błędem.
• Serwujący ma 8 sekund od gwizdka sędziego na wykonanie zagrywki.

Kiedy drużyna rotuje?

• Drużyna rotuje o jedną pozycję zgodnie z ruchem wskazówek zegara, gdy wygra akcję i przejmie zagrywkę od przeciwnika (side-out). Jeśli drużyna serwująca wygra akcję, nie ma rotacji — ten sam zawodnik kontynuuje zagrywkę.
• Rotacja zapewnia, że wszyscy sześcioro zawodników przejdą przez wszystkie sześć pozycji na boisku, w tym pozycję serwisową (strefa 1, prawy tył).

Strefy zagrywki: Według aktualnych przepisów serwujący może wykonać zagrywkę z dowolnego miejsca za linią końcową, od linii bocznej do linii bocznej. Nie ma ograniczenia do zagrywki wyłącznie za strefą 1 — serwujący może się przemieszczać wzdłuż całej szerokości linii końcowej.

Zagrywka w wyskoku: Zaawansowani zawodnicy często stosują zagrywkę w wyskoku (z topspinem lub float), która polega na wyrzuceniu piłki, rozbiegu i uderzeniu jej w locie. Serwujący może wylądować wewnątrz boiska po kontakcie z piłką — liczy się to, że ostatni kontakt stopy z podłożem przed wyrzutem był za linią końcową.

Libero to wyspecjalizowany zawodnik defensywny strefy obrony, wprowadzony przez FIVB w 1998 roku w celu poprawy jakości akcji i gry obronnej. Libero łatwo rozpoznać po koszulce w kontrastującym kolorze w stosunku do reszty drużyny.

Kluczowe zasady dotyczące libero:

• Libero może grać wyłącznie w strefie obrony — zastępuje dowolnego zawodnika strefy obrony i musi opuścić boisko, gdy jego pozycja rotacyjna przechodzi do strefy ataku.
• Libero nie może serwować w międzynarodowych rozgrywkach FIVB i na Igrzyskach Olimpijskich. (Uwaga: NCAA i niektóre inne ligi pozwalają libero na zagrywkę w jednej rotacji.)
• Libero nie może atakować piłki powyżej górnej krawędzi siatki z żadnego miejsca na boisku.
• Libero nie może blokować ani próbować blokować.
• Libero nie może wystawiać piłki górą (palcami) z wewnątrz strefy ataku (przed linią 3 metrów) do współzawodnika, który następnie atakuje powyżej górnej krawędzi siatki. Może wystawiać zza linii 3 metrów bez ograniczeń i może używać wystawienia sposobem dolnym (bagierem) z dowolnego miejsca.

Zasady zmian:

• Zmiany libero są nieograniczone i nie wliczają się do limitu regularnych zmian drużyny (6 na set w rozgrywkach międzynarodowych).
• Libero wchodzi i wychodzi między akcjami przez strefę zmiany libero (między linią ataku a linią końcową po stronie stolika sekretarza).
• Między jedną zmianą libero a kolejną musi upłynąć co najmniej jedna zakończona akcja (libero nie może wejść, wyjść i ponownie wejść w kolejnych akcjach z rzędu).

Drużyny mogą zgłosić maksymalnie 2 libero w kadrze meczowej w rozgrywkach FIVB, ale na boisku przebywa tylko jeden jednocześnie. Drugi libero może zastąpić pierwszego między setami lub w przypadku kontuzji pierwszego.

"Punkt może zdobyć tylko drużyna serwująca." To była prawda w starym systemie side-out scoring (przed 1999 rokiem), ale nie obowiązuje od ponad 25 lat. W systemie rally scoring każda akcja przynosi punkt drużynie, która ją wygrała, niezależnie od tego, kto serwował.

"Sety mają górny limit punktowy." Nie ma górnego limitu wyniku setowego. Sety trwają, dopóki jedna drużyna nie osiągnie 25+ punktów (lub 15+ w tiebreaku) I nie prowadzi różnicą co najmniej 2 punktów. Wyniki 30:28 czy nawet wyższe są możliwe i zdarzają się w rozgrywkach na wysokim poziomie.

"Libero nie może dotykać piłki." Libero jest jednym z najbardziej aktywnych zawodników na boisku — specjalizuje się w przyjęciu zagrywki i obronie ataków. Czego nie może: serwować (w rozgrywkach FIVB), blokować, atakować powyżej górnej krawędzi siatki ani wystawiać górą z wewnątrz strefy ataku do zawodnika, który następnie atakuje powyżej siatki.

"Drużyny zamieniają się stronami po każdym secie." Drużyny rzeczywiście zamieniają się stronami po każdym secie w siatkówce halowej, i to jest prawda. Ale częstym nieporozumieniem jest kwestia setu tiebreak, w którym drużyny zamieniają się stronami również przy 8 punktach w trakcie setu.

"Zagrywka dotykająca siatki to błąd." Zagrywka z siatką (let serve) jest legalna od 2001 roku. Jeśli piłka dotknie siatki przy zagrywce, ale wyląduje na boisku przeciwnika, jest to prawidłowa zagrywka i gra toczy się dalej.

"Siatkówka plażowa i halowa mają taką samą punktację." Siatkówka plażowa grana jest do 21 punktów (nie 25) w pierwszych dwóch setach, stosuje format best of 3 (nie best of 5) i ma inną częstotliwość zamiany stron.