Jakie przepisy koszykówki musi znać zawodnik od października 2026?

Art. 41.1 jest krótki. Zawodnik, który popełnił 5 fauli, dowiaduje się o tym od sędziego i musi natychmiast opuścić grę. Od tej chwili jest zawodnikiem wykluczonym (art. 4.1.3) i nie ma już prawa gry.

Do piątki wliczają się wszystkie twoje faule, także te bez kontaktu. Załącznik B.8.2 wymienia faule zawodnika: osobisty, techniczny, disruptive, flagrant i dyskwalifikujący. Każdy z nich sekretarz wpisuje przy twoim nazwisku w protokole. Faul techniczny za zawiśnięcie na obręczy liczy się do twojej piątki tak samo jak faul przy zatrzymywaniu rywala pod koszem (art. 36.3.1).

Drużyna ma 30 sekund, żeby cię zmienić (art. 19.3.6). Jeśli zwleka, może stracić przerwę na żądanie albo dostać faul techniczny trenera.

Faule osobiste nie zerują się w trakcie meczu. Faule drużyny tak: po 4 faulach drużyny w kwarcie każdy kolejny faul osobisty na zawodniku, który nie rzuca, daje rywalom 2 rzuty wolne (art. 42.1.1, 42.2.1). Faule z dogrywki liczą się do 4. kwarty (art. 42.1.3).

Od 1 października 2026 zawodnik zostaje zdyskwalifikowany do końca meczu, gdy ma na koncie (art. 41.4, 36.2.3, 38.2.3):

• dwa faule techniczne kategorii 1 albo
• dwa faule flagrant albo
• jeden faul techniczny kategorii 1 i jeden faul flagrant.

Mierzący czas gry podnosi wtedy znacznik dyskwalifikacji z meczu (GD). Masz 30 sekund na zejście, a potem zostajesz w szatni do końca spotkania albo opuszczasz halę (art. 41.6).

Karany jest tylko faul, który spowodował dyskwalifikację. Za samą dyskwalifikację rywale nie dostają dodatkowych rzutów wolnych (art. 36.2.5, 38.2.4).

Faul dyskwalifikujący (art. 39) nadal istnieje. Sędzia odgwizduje go za rażąco niesportowe zachowanie i wtedy schodzisz od razu, bez drugiego faulu. Bójka ma podobny skutek dla rezerwowych, którzy opuszczą strefę ławki (art. 40.2.1).

FIBA dzieli teraz faule techniczne na dwie kategorie według wagi przewinienia (art. 36.2.1). Do dyskwalifikacji liczy się tylko kategoria 1. U zawodnika obejmuje ona m.in. (art. 36.2.1):

• lekceważące odnoszenie się do sędziów, komisarza, sędziów stolikowych, rywali lub osób na ławkach;
• słowa albo gesty, które mogą obrazić lub podburzyć widzów;
• prowokowanie i drażnienie rywala, także kontaktem, który nie sięga poziomu faulu flagrant ani dyskwalifikującego;
• machanie rękami przed oczami przeciwnika;
• nadmierne wymachiwanie łokciami bez kontaktu;
• symulowanie faulu.

Kategoria 2 to przewinienia porządkowe: opóźnianie gry (dotknięcie piłki po koszu, utrudnianie wprowadzenia, spóźnione wyjście na drugą połowę), zawiśnięcie na obręczy, jeśli nie służy dokończeniu wsadu ani uniknięciu kontuzji, i nielegalne dotknięcie piłki przez obrońcę przy ostatnim rzucie wolnym.

Każdy faul techniczny zawodnika daje rywalom 1 rzut wolny, liczy się do twoich pięciu fauli i do fauli drużyny (art. 36.3.1, 36.3.2). Bliżej znacznika GD przesuwa cię tylko kategoria 1.

Zmiany przepisów FIBA 2026 usunęły faul niesportowy i rozdzieliły go na dwa rodzaje. Łagodniejszy nie liczy się do dyskwalifikacji z meczu, poważniejszy się liczy.

Faul disruptive (art. 37) to nielegalny kontakt, który przerywa płynność gry. Kryteria są trzy. Pierwsze to taktyczny kontakt, żeby zatrzymać kontratak. Drugie to kontakt w dowolnym miejscu boiska, żeby zatrzymać zegary pod koniec kwarty. Trzecie to kontakt od tyłu albo z boku na zawodniku, który biegnie do kosza i nie ma przed sobą obrońcy. Pierwsze i trzecie kryterium obowiązują tylko do chwili, gdy atakujący zacznie akcję rzutową.

Faul flagrant (art. 38) wykracza poza faul osobisty i disruptive. FIBA podaje trzy kryteria: zagranie, które nie jest prawidłową grą w koszykówkę, zagranie nierozważne, brutalne lub niebezpieczne albo nadmiernie twardy kontakt.

Po obu faulach sfaulowany rzuca rzuty wolne (2, gdy nie rzucał; 1 dodatkowy, gdy kosz zaliczono; 2 lub 3, gdy nie trafił), a potem jego drużyna wprowadza piłkę z linii wprowadzenia na swoim polu ataku (art. 37.2.2, 38.2.2). Oba liczą się do fauli drużyny i do twoich pięciu. Do znacznika GD liczy się tylko flagrant.

Od tego zależy kara. Faul na zawodniku w akcji rzutowej to rzuty wolne zamiast wprowadzenia piłki. Art. 15 ma w 2026 roku dwie definicje.

Rzut z wyskoku i inne rzuty w ruchu (art. 15.1.2). Akcja zaczyna się, gdy zawodnik rozpoczyna ruch barków i piłki w górę w stronę kosza przeciwnika.

Wejście pod kosz (art. 15.1.3). Akcja zaczyna się, gdy opanujesz piłkę i spocznie ona w twoich dłoniach po zakończeniu kozłowania albo chwycie w ruchu, a ty kontynuujesz ruch rzutowy. Zwykle dzieje się to między linią rzutów za 3 punkty a koszem.

FIBA dopisała zdanie, które kończy wiele sporów na ławce: liczba wykonanych legalnych kroków nie ma związku z akcją rzutową. Dwa legalne kroki rozstrzygają, czy był błąd kroków. Moment opanowania piłki rozstrzyga, czy rzucałeś.

Akcja kończy się, gdy piłka opuści dłonie, a po wyskoku dopiero wtedy, gdy obie stopy wrócą na parkiet. Jeśli obrońca trzyma cię za ręce, możesz być w akcji rzutowej, choć piłka nie opuściła dłoni. Jeśli po kontakcie podasz piłkę, nie jesteś już w akcji rzutowej.

Od 2026 roku art. 15 mówi wprost: zawodnik może być w akcji rzutowej tylko na polu ataku swojej drużyny. Rzucać możesz z każdego miejsca i celny rzut się liczy. Faul przy rzucie z pola obrony nie jest jednak faulem w akcji rzutowej.

Są dwa wyjątki. W ostatniej akcji przed końcem czasu gry w kwarcie albo dogrywce oraz przed upływem czasu akcji w dowolnym momencie meczu możesz być w akcji rzutowej w każdym miejscu boiska. Wtedy akcja zaczyna się w chwili, gdy opanujesz piłkę i spocznie ona w dłoniach.

Rzut zza połowy z syreną kończącą kwartę jest więc chroniony. Długi rzut z własnej połowy w środku akcji już nie.

Kozłowanie kończy się, gdy dotkniesz piłki obiema rękami naraz albo pozwolisz jej spocząć w dłoni. Potem nie wolno ci zacząć drugiego kozłowania. Art. 24.2 pozwala na nie dopiero wtedy, gdy stracisz kontrolę nad żywą piłką w jeden z trzech sposobów:

1. oddałeś rzut do kosza;
2. piłki dotknął przeciwnik;
3. przy podaniu albo zgubieniu piłki dotknęła ona innego zawodnika lub inny zawodnik jej dotknął.

W trakcie kozłowania nie możesz podłożyć dłoni pod piłkę i przenieść jej ani zatrzymać jej na chwilę i kozłować dalej. Możesz podrzucić piłkę, jeśli przed twoim kolejnym dotknięciem trafi w parkiet albo w innego zawodnika (art. 24.1.2).

Gdy piłka nie ma kontaktu z ręką, liczba kroków jest nieograniczona (art. 24.1.2). Zgubienie piłki na początku lub na końcu kozłowania nie jest kozłowaniem. Rzut piłką w tablicę i ponowne jej złapanie też nie.

Błąd kroków, 3 sekundy w strefie ograniczonej, 8 sekund na przejście na pole ataku i 24 sekundy czasu akcji opisujemy w poradniku o błędach w koszykówce.

Przerwa na żądanie należy do trenera. Prosić o nią może tylko trener albo pierwszy asystent trenera (art. 18.1, 18.3.1). Zawodnik, który pokazuje na boisku literę T, o nic nie poprosił. Przerwa trwa 1 minutę. Drużyna ma 2 przerwy w 1. połowie, 3 w 2. połowie (najwyżej 2, gdy zegar w 4. kwarcie pokazuje 2:00 lub mniej) i 1 w każdej dogrywce. Niewykorzystane przepadają (art. 18.2.5, 18.2.6).

Zmiana należy do rezerwowego. Prosić o nią może tylko zawodnik rezerwowy, który podchodzi do stolika sędziowskiego i pokazuje umowny znak albo siada na krześle dla zmian gotowy do gry (art. 19.3.1). Wchodzisz na boisko dopiero wtedy, gdy przywoła cię sędzia (art. 4.2.3, 19.3.4). Jeśli właśnie zszedłeś, nie wrócisz, dopóki piłka znów nie stanie się martwa po okresie, w którym zegar gry chodził (art. 19.2.4).

Zawodnik, który krwawi albo ma otwartą ranę, musi zostać zmieniony i może wrócić po zabezpieczeniu rany (art. 5.6). Jeśli ktoś z twojej ławki udziela ci pomocy, musisz zejść, chyba że drużynie zostałoby mniej niż 5 zawodników na boisku (art. 5.3).

Strój opisuje art. 4.3. Koszulka i spodenki mają ten sam dominujący kolor z przodu i z tyłu, koszulka jest włożona w spodenki, rękawy kończą się nad łokciem, a długich rękawów nie wolno nosić. Spodenki kończą się nad kolanem.

Numery (art. 4.3.2): tylko 0, 00 i od 1 do 99, bez powtórzeń w drużynie, z tyłu co najmniej 16 cm wysokości, z przodu 8 cm. Gospodarz, wymieniony w terminarzu jako pierwszy, gra w jasnych koszulkach, goście w ciemnych, chyba że obie drużyny umówią się inaczej.

Zakazane (art. 4.4.2): twarde osłony palców, dłoni, nadgarstków, łokci i przedramion, przedmioty, które mogą skaleczyć, a także biżuteria i ozdoby do włosów. Paznokcie muszą być krótko obcięte.

Dozwolone: miękkie ochraniacze ramienia, uda i podudzia, rękawy i getry kompresyjne, stabilizatory kolana, barku i stawu skokowego, przezroczysty ochraniacz na zęby, bezpieczne okulary, opaski na nadgarstek i głowę do 10 cm szerokości oraz nakrycie głowy, które nie zasłania twarzy. Rękawy, getry, nakrycia głowy, opaski i taping muszą mieć w całej drużynie ten sam jednolity kolor. Buty mogą mieć dowolne kolory, ale bez migających światełek i elementów odblaskowych (art. 4.4.3).

Tablicę prowadzi organizator albo wolontariusz przy stoliku. Ty jako zawodnik lub rodzic ją śledzisz.

• Faule osobiste z numerem koszulki. Tablica wyników do koszykówki zapisuje każdy faul, opcjonalnie z numerem zawodnika. Gdy przy numerze uzbiera się 5 fauli, tablica sama oznacza zawodnika jako wykluczonego.
• Jeden przycisk faulu. Tablica nie rozróżnia fauli technicznych, disruptive i flagrant. Każdy trafia do niej jako faul osobisty, więc licznik pięciu fauli się zgadza, ale fauli technicznych kategorii 1 i fauli flagrant tablica osobno nie liczy i nie pokazuje znacznika GD. Dyskwalifikację z meczu trzeba śledzić przy stoliku sędziowskim.
• Faule drużyny i przerwy. Faule drużyny liczą się w każdej kwarcie, dogrywka kontynuuje licznik 4. kwarty, a znacznik kary zapala się przy pierwszym karanym faulu drużyny. Przerwy na żądanie tablica liczy tak: 2 w 1. połowie, 3 w 2. połowie i 1 w każdej dogrywce. Ograniczenia do 2 przerw w ostatnich dwóch minutach tablica nie pilnuje.
• Tabela. Nowa drabinka turniejowa albo liga w koszykówce startuje z regulaminem tabeli FIBA: 2 punkty za wygraną, 1 za porażkę, 0 za walkower, potem mecze między zainteresowanymi drużynami. JudgeMate nie losuje. Jeśli kryteria nie rozdzielą drużyn, kolejność ustala organizator.
• Walkower domyślnie liczy się 20:0, a organizator może zmienić ten wynik.
• Wyniki. Domyślnie wpisuje je organizator. W fazie grupowej i systemie każdy z każdym organizator może włączyć zgłaszanie przez drużyny: jedna strona wpisuje wynik, druga go potwierdza. W lidze zawodnicy wyników nie zgłaszają. Wyniki meczów pucharowych, pocieszenia i o 3. miejsce zatwierdza wyłącznie organizator, a sędzia z kodu QR prowadzi wynik na tablicy, ale go nie zatwierdza.

Te same przepisy z perspektywy sędziów opisuje poradnik sędziego koszykówki.