Jak liczy się punkty w carromie

W carromie nie podbija się licznika o jeden. Jednostką jest board — jedno pełne rozdanie, od breaka do chwili, w której ktoś zbije swój ostatni krążek.

Każdy zawodnik ma dziewięć krążków, jedna strona białe, druga czarne, a do tego jest jeden czerwony element: królowa. Board kończy się w momencie, w którym jeden z grających zbije wszystkie swoje dziewięć krążków (przepis 52a). Dopiero wtedy wiadomo, ile ten board był wart.

Dla osoby prowadzącej wynik to kluczowe, bo board bywa wart jeden punkt albo dwanaście, a rozstrzyga o tym to, co zostaje na powierzchni w chwili zakończenia. Dwa boardy mogą przy stole wyglądać tak samo jednoznacznie, a różnić się na protokole o sześć punktów.

Zwycięzca zdobywa po jednym punkcie za każdy krążek przeciwnika pozostały na planszy (przepis 53a). Nic więcej się nie liczy — ani czas, ani liczba zagrań każdej ze stron.

Do tego dochodzi królowa. Jeśli zwycięzca zbił czerwony krążek i go nakrył, dopisuje sobie trzy punkty (przepis 52b). Nakrycie to dołożenie własnego krążka tym samym albo następnym zagraniem; królowa nienakryta wraca na środek i nie jest warta nic.

Sufit to dwanaście punktów na board (przepis 55) — tyle daje dziewięć krążków przeciwnika plus nakryta królowa. To maksimum teoretyczne i zdarza się tylko wtedy, gdy przegrany nie zbił niczego.

Przegrany boardu zdobywa zero. Ma to konsekwencję, którą warto powiedzieć wprost: zwycięzca zawsze bierze co najmniej jeden punkt, bo gdyby przeciwnikowi nie został żaden krążek, to on skończyłby pierwszy i sam wygrałby ten board.

To reguła, która oddziela tych, którzy przeczytali przepisy, od tych, którzy ich nie przeczytali.

Zgodnie z przepisem 54 zawodnik, który osiągnął 22 punkty, traci korzyść z królowej do końca tej gry. Przy 21 punktach królowa liczy się jeszcze w pełni. Przy 22 nie jest dla niego warta nic — dalej może ją zbić i nakryć, dalej odbiera ją przeciwnikowi, ale nie dopisuje punktów.

Powód jest arytmetyczny, nie zwyczajowy: grę wygrywa się przy 25, więc zawodnik z 22 punktami, któremu królowa dawałaby jeszcze trzy, mógłby zamknąć grę samą królową. Przepis zamyka tę furtkę.

Pułapka dla prowadzącego wynik polega na tym, że próg sprawdza się względem stanu sprzed dopisania boardu, a nie po nim. Zawodnik z 21 punktami, który wygrywa board z sześcioma krążkami przeciwnika i nakrytą królową, zdobywa 6 + 3 = 9 i kończy na 30. Zawodnik z 22 punktami w identycznej sytuacji zdobywa 6 i kończy na 28. Ten sam board, inny wynik — a przy stole nic nie podpowiada, który to przypadek. Trzeba spojrzeć na bieżący stan.

Przepis 56a daje grze dwie mety, a kończy ją ta, do której dojdzie się pierwszej:

• 25 punktów. W chwili, w której zawodnik osiąga 25, gra jest skończona. Nie trzeba wygrywać dwoma punktami — carrom nie zna przewag.
• Osiem boardów. Jeśli po ósmym boardzie nikt nie ma 25 punktów, grę wygrywa prowadzący.

Ten drugi warunek programy do wyników zwykle gubią, a to nie jest kosmetyka. Gra przy stanie 14:11 po ośmiu boardach jest skończona: wygrał zawodnik z 14 punktami. Program, który zna wyłącznie próg 25 punktów, prowadzi tę grę dalej i ostatecznie przyznaje zwycięstwo komu innemu.

Jeśli po ósmym boardzie jest remis, o grze rozstrzyga board dodatkowy (przepis 56b). Ponieważ zwycięzca boardu zawsze zdobywa co najmniej jeden punkt, ten dodatkowy board zawsze rozstrzyga — dlatego gra w carroma, a więc i mecz, nigdy nie kończy się remisem.

Przepis 57 ustala format meczu: rozstrzyga go best of three, czyli trzy gry. Wygrywa ten, kto pierwszy wygra dwie.

Ponieważ gra może skończyć się po ósmym boardzie, a nie dopiero przy 25 punktach, mecz carroma ma dość przewidywalną długość — w praktyce od kilkunastu do dwudziestu kilku boardów, a nie otwartą rozciągłość, którą sugerowałby sam próg punktowy.

Między grami zmienia się miejsca: w singlu zawodnicy przechodzą na przeciwległą stronę po każdej grze (przepis 58), w deblu zmiana idzie na następną stronę w prawo (przepis 59).

Zwycięzca losowania wybiera stronę albo prawo pierwszego zagrania. Jeśli bierze break, wybór strony przechodzi na przeciwnika.

W obrębie gry break przechodzi na przemian z boardu na board (przepis 49a). Nie idzie za zwycięzcą — przegranie boardu nie kosztuje następnego breaka, a wygranie go nie daje.

Ten, kto breakuje, gra w danym boardzie białymi krążkami, zostawiając czarne przeciwnikowi (przepis 43). Kolory są więc związane z breakiem, a nie z zawodnikiem: przez ośmioboardową grę każda strona gra białymi cztery razy.

W drugiej grze pierwszy breakuje ten, kto nie breakował pierwszy w poprzedniej. Przed boardem dodatkowym po remisie jest nowe losowanie — wyłącznie o break, nie o stronę.

W deblu gra czterech zawodników, a partnerzy siedzą naprzeciw siebie, więc zajęte są wszystkie cztery strony planszy (przepis 28). Kolejka przechodzi na osobę siedzącą po prawej od tej, która właśnie zagrała (przepis 49b).

W punktacji nie zmienia się nic. Board dalej jest wart tyle, ile krążków zostało przeciwnikom, plus trzy za nakrytą królową, najwyżej dwanaście. Gra dalej idzie do 25 punktów albo do ósmego boardu. Mecz dalej rozstrzyga się w trzech grach.

Dlatego system do liczenia carroma potrzebuje jednego modelu punktacji na oba formaty — singiel i debel różni liczba osób przy planszy, a nie sposób liczenia boardu.

Liczenie własnych krążków zwycięzcy. Punkty biorą się z tego, co zostało przeciwnikowi, a nie z tego, co zebrał zwycięzca. Zwycięzca z definicji zebrał wszystkie dziewięć swoich — ta liczba jest zawsze taka sama i niczego nie mówi.

Dopisanie królowej komuś, kto ma 22 punkty albo więcej. Najczęstszy pojedynczy błąd i najtrudniejszy do wychwycenia po fakcie, bo sam board wygląda całkowicie normalnie.

Rozegranie dziewiątego boardu, bo nikt nie dobił do 25. Gra skończyła się na ósmym. Wszystko po nim to już inna gra — chyba że był remis, wtedy dokładnie jeden board dodatkowy jest poprawny.

Zapisanie remisu. Taki wynik w carromie nie istnieje. Jeśli protokół pokazuje remis w meczu, to brakuje w nim boardu.