Faule i kary w carromie

To pierwsza rzecz do zrozumienia, bo właśnie tu carrom różni się od niemal każdego innego punktowanego sportu: kara nie kosztuje punktów. Kosztuje krążki.

Ukarany oddajesz jeden ze swoich już zbitych krążków — wraca on na planszę i musisz zbić go ponownie. Nie straciłeś wyniku, bo niczego jeszcze nie zapisano. Straciłeś postęp, a to postęp rozstrzyga board.

Praktyczny wniosek jest taki, że kary drożeją im dalej w boardzie. Oddanie krążka, gdy zostały ci trzy, to realna strata; oddanie go przy pierwszym zagraniu prawie nic nie znaczy. Znaczy to też, że kara pośrednio kosztuje punkty na końcu: każdy krążek, który musisz zbić po raz drugi, może zostać na planszy w chwili, gdy przeciwnik skończy — a każdy taki krążek to punkt dla niego.

Faul techniczny to naruszenie popełnione przed pierwszym zagraniem twojej kolejki (przepis 63) — czyli na etapie przygotowania, a nie samego uderzenia.

Kara to jeden krążek, który przeciwnik wyjmuje i ustawia na planszy. Co istotne, kolejka toczy się dalej. Grasz, tyle że o jeden krążek dalej od końca, niż byłeś.

Różnica między tym a zwykłym faulem to wyłącznie moment. Przepisy dzielą naruszenia w chwili pierwszego zagrania, a to czysta granica: przed nim gra jeszcze się dla ciebie nie zaczęła, więc płacisz krążkiem i grasz dalej. Po nim wszedłeś w żywą grę i kolejka przepada.

Faul to naruszenie popełnione w trakcie pierwszego zagrania kolejki albo po nim (przepis 64). Karą znów jest jeden krążek wracający na planszę, ale tym razem tracisz kolejkę.

Jest ważny dodatek. Jeśli przy popełnianiu faulu zbiłeś krążki, wracają one razem z krążkiem karnym. Nie zostaje ci to, co faul przyniósł — pozycję odtwarza się, a kara dochodzi na wierzch.

Dlatego faul przy zagraniu skutecznym jest tak kosztowny. Zagranie, które zbiło dwa twoje krążki i jednocześnie złamało przepis, oddaje dwa krążki plus karny i kończy kolejkę: trzy krążki dalej od końca, a do gry wchodzi przeciwnik.

Wysłanie strikera do kieszeni to najczęstsze przewinienie w tej grze i ma własną nazwę. Kara nazywa się Due (przepis 72).

Sam striker, zagranie prawidłowe. Tracisz kolejkę, a jeden krążek wychodzi jako Due.

Sam striker, zagranie nieprawidłowe. Tracisz kolejkę i wychodzą dwa krążki — Due plus faul.

Striker razem z własnymi krążkami, zagranie prawidłowe. Zbite krążki wracają plus jeden jako Due — i tu kolejka toczy się dalej, bo samo zagranie było zgodne z przepisami.

Striker razem z własnymi krążkami, zagranie nieprawidłowe. Zbite krążki wracają plus dwa, a kolejka się kończy.

Przepisy rozstrzygają też przypadek, w którym nie masz już zbitych krążków do oddania. Zgodnie z przepisem 72c kara i Due pozostają nierozliczone i zostają pobrane, gdy tylko krążki będą dostępne. Długu w carromie się nie umarza — on czeka.

Królowa ma własny zestaw przepisów (92-96) i są one surowsze, niż sugeruje gra towarzyska.

Zanim wolno ci zbić królową, musisz mieć zbity przynajmniej jeden własny krążek. A gdy już ją zbijesz, musisz ją nakryć — dołożyć własny krążek tym samym albo następnym zagraniem. Nienakryta królowa wraca na środek i nie dostajesz za nią nic.

Przepisem, który rozstrzyga boardy, jest jednak ten o kończeniu. Zgodnie z przepisami 107-109, jeśli zbijesz królową razem ze swoim ostatnim krążkiem, przegrywasz board — niezależnie od tego, czy zagranie było poza tym prawidłowe. Board idzie do przeciwnika i jest wart dla niego trzy punkty, a jeden punkt, jeśli ma już 22 punkty, bo przy takim stanie królowa nie ma dla niego wartości (przepis 54).

Warto przeczytać to dwa razy. Zbicie ostatniego krążka jest normalnie aktem zwycięstwa. Zrób to, gdy królowa schodzi nienakryta, a staje się aktem przegranej.

Krążek albo striker mogą całkiem opuścić powierzchnię gry. Przepis 65 rozstrzyga, co dalej — i jest to reguła ustawienia, a nie kara.

Wypadnięte elementy odkłada sędzia w kole środkowym. Gdy wraca więcej niż jeden, obowiązuje kolejność: najpierw królowa, potem krążek zawodnika, na końcu krążek przeciwnika. Kilka elementów ustawia się stykających się ze sobą, na tyle, na ile pozwala miejsce.

Powód tej kolejności widać przy stole. Koło środkowe to najlepsze miejsce na planszy, więc odkładanie tam krążków wyraźnie zmienia pozycję — dlatego przepisy ustalają, kto na tym korzysta, zamiast zostawiać to osobie odkładającej.

Przepis 50 daje zawodnikowi 15 sekund na zagranie, a sam break musi paść w ciągu 15 sekund od wywołania gry przez sędziego (przepis 46).

W carromie znaczy to więcej, niż sugeruje sama liczba. Gra nagradza namysł — kąty są ciasne, a odbicie da się zaplanować na trzy bandy naprzód — więc bez limitu najsilniejsi zawodnicy spowolniliby board do granic. Piętnaście sekund wystarcza na zaplanowanie zagrania i nie wystarcza na zaplanowanie wieczoru.

W praktyce pilnuje tego sędzia, a nie wyświetlacz. Carrom nie ma zegara akcji przy planszy i to jeden z powodów, dla których cyfrowa tablica tego sportu liczy boardy, a nie czas.

Ponieważ kary płaci się krążkami, a nie punktami, nie trafiają one na protokół wprost. Zmieniają wynik wyłącznie przez wpływ na board: zawodnik, który w trakcie boardu zapłacił trzy Due, ma zwykle więcej krążków na planszy w chwili, gdy przeciwnik kończy — a każdy z nich to punkt przeciwko niemu.

Dlatego system do liczenia carroma nie potrzebuje przycisku faula w taki sposób, w jaki tablica piłkarska potrzebuje przycisku kartki. Potrzebuje możliwości wiernego zapisania wyniku boardu, bo to tam kary zostały już wchłonięte.

Wyjątkiem jest przegrany board z przepisów 107-109. Ten daje ustaloną wartość — trzy punkty dla przeciwnika albo jeden, jeśli ma 22 punkty lub więcej — którą prowadzący wynik wpisuje jako wartość boardu w zwykły sposób.