Przejdź do treści

Słownik futsalu

Pojęcia z przepisów FIFA: od stolika sędziego czasowego po drugi punkt karny

Słownik objaśnia 46 pojęć futsalu. Większość pochodzi z oficjalnego słowniczka „Futsal Terms” i przepisów 1–17 FIFA Futsal Laws of the Game 2025-26, obowiązujących od 5 września 2025 roku. Nazwy podajemy tak, jak używa ich PZPN: faul akumulowany, drugi punkt karny, rzut z autu, sędzia czasowy. Kilka haseł pochodzi z regulaminu UEFA Futsal Champions League 2026/27, bo tabelę i pauzy za kartki przepisy gry zostawiają organizatorom rozgrywek. Faule i czasy poprowadzisz na tablicy wyników futsalu, turniej albo ligę zorganizujesz tutaj, a krok po kroku pokazuje to poradnik filmowy dla organizatora.

B

Boisko

W meczach międzynarodowych od 38 do 42 m długości i od 20 do 25 m szerokości, w pozostałych od 25 do 42 m długości i od 16 do 25 m szerokości. Bramki mają 3 m szerokości i 2 m wysokości. Od wydania 2025-26 sztuczna trawa jest dozwolona tylko wyjątkowo i tylko w rozgrywkach krajowych.

Bramka strzeżona

Sytuacja, w której bramkarz jest w swoim polu karnym, wewnątrz wyobrażonego trójkąta wyznaczonego przez słupki i piłkę. Sędziowie biorą ją pod uwagę, gdy oceniają, czy faul pozbawił rywala bramki albo oczywistej sytuacji bramkowej. Przy lotnym bramkarzu wysoko na boisku bramka zwykle nie jest strzeżona.

Bramkarz na własnej połowie

Bramkarz nie może kontrolować piłki na własnej połowie dłużej niż cztery sekundy, rękami w polu karnym ani nogami w dowolnym miejscu tej połowy. Po zagraniu nie może też dotknąć jej ponownie na swojej połowie, jeśli kolega z drużyny odegra mu ją, zanim zagra rywal. Za oba przewinienia przeciwnik dostaje rzut wolny pośredni.

C

Czas dla drużyny

Każda drużyna ma jednominutowy czas w każdej połowie; niewykorzystany w pierwszej nie przechodzi na drugą, a w dogrywce czasów nie ma. Osoba funkcyjna zgłasza go trzeciemu sędziemu, a sędzia czasowy przyznaje go, gdy piłka jest poza grą i wznowienie należy do tej drużyny. Tablica futsalu JudgeMate pozwala na jeden czas w połowie i żadnego w dogrywce.

Czas gry

Czas, w którym piłka jest w grze, mierzony chronometrem. Sędzia czasowy zatrzymuje zegar, gdy piłka wyjdzie z gry albo gra zostanie przerwana z innego powodu. Dwie połowy po 20 minut czasu gry trwają więc w hali znacznie dłużej, a terminarz turnieju potrzebuje dłuższych okienek niż 40 minut.

Czwarty sędzia

Sędzia asystent, który razem z trzecim sędzią pilnuje osób funkcyjnych i rezerwowych, zapisuje faule akumulowane i pomaga w decyzjach. Gdy trzeci sędzia albo sędzia czasowy nie może kontynuować, czwarty sędzia zajmuje jego miejsce.

D

Dogrywka

Dwa równe okresy, każdy najwyżej pięciominutowy, rozgrywane, gdy regulamin wymaga zwycięzcy. Między nimi nie ma przerwy, nie ma też czasów dla drużyny. Faule akumulowane z drugiej połowy przechodzą do dogrywki. Tablica futsalu JudgeMate domyślnie ustawia dogrywkę 2 × 5 minut.

Drugi punkt karny (10 m)

Punkt 10 m od środka między słupkami, z dodatkowymi znacznikami 5 m po obu stronach do pilnowania odległości. Stąd wykonuje się rzut wolny bezpośredni od szóstego faulu akumulowanego. Jeśli faul zdarzył się między linią bramkową a wyobrażoną linią 10 m od niej, drużyna może wybrać rzut z miejsca przewinienia.

Drugi sędzia

Drugi sędzia na boisku, działający pod nadzorem sędziego. Obaj pracują przy przeciwnych liniach bocznych. Przy rozpoczęciu gry jeden stoi po stronie stref wymian, drugi na przeciwległej linii bocznej, na wysokości przedostatniego obrońcy.

Dwuminutowe osłabienie

Po wykluczeniu drużyna gra w jednego zawodnika mniej przez dwie minuty czasu gry. Rezerwowy może wejść wcześniej, jeśli bramkę zdobędzie drużyna grająca w przewadze; gdy obie drużyny grają w osłabieniu, żadna nie uzupełnia składu przed upływem swoich dwóch minut. Tablica JudgeMate odmierza dwie minuty i kończy je wcześniej, gdy osłabiona drużyna straci bramkę.

F

Faul akumulowany

Każdy faul karany rzutem wolnym bezpośrednim. Licznik każdej drużyny startuje od zera w każdej połowie, a faule trafiają do protokołu meczu. W dogrywce liczą się dalej faule z drugiej połowy. Od wydania 2025-26 faul, za który sędziowie dyktują rzut karny, nie jest zapisywany jako akumulowany. Tablica wyników futsalu JudgeMate prowadzi licznik osobno dla drużyn i połów.

L

Lotny bramkarz

Bramkarz, który chwilowo gra jak zawodnik z pola, najczęściej na połowie rywala, zostawiając pustą bramkę. Może to być podstawowy bramkarz albo zawodnik wprowadzony specjalnie do tej roli. Regulamin rozgrywek może wymagać, by lotny bramkarz miał koszulkę w tym samym kolorze co bramkarz. Linii bramkowej tej drużyny pilnuje wtedy trzeci albo czwarty sędzia.

M

Mini-turniej

UEFA Futsal Champions League 2026/27 rozgrywa rundy eliminacyjne w grupach po trzy albo cztery drużyny u jednego gospodarza: 3 punkty za zwycięstwo, 1 za remis, 0 za porażkę. Przy równej liczbie punktów najpierw decydują mecze między zainteresowanymi drużynami.

Minimalna liczba zawodników

Mecz nie może się zacząć ani być wznowiony, jeśli którakolwiek drużyna ma na boisku mniej niż trzech zawodników. Drużyna liczy najwyżej pięciu zawodników, w tym bramkarza. Minimalny skład potrzebny do rozegrania meczu ustala krajowy związek.

N

Napomnienie

Żółta kartka, zgłaszana organowi dyscyplinarnemu. Dwa napomnienia w jednym meczu oznaczają wykluczenie, a drużyna przechodzi wtedy dwuminutowe osłabienie. Gdy operator tablicy futsalu JudgeMate da temu samemu zawodnikowi drugą żółtą kartkę, tablica sama zamieni ją na czerwoną.

O

Odległość gry

Odległość, z której zawodnik dosięgnie piłki, wyciągając stopę albo nogę lub skacząc; bramkarz skacząc z wyciągniętymi rękami. Zależy od wzrostu zawodnika. Sędziowie korzystają z niej, gdy oceniają, czy rywal był dość blisko, by walczyć o piłkę.

Odliczanie czterech sekund

Sędziowie widocznie odliczają cztery sekundy przy rzucie z autu, rzucie rożnym, rzucie od bramki, rzutach wolnych i przy kontroli piłki przez bramkarza na własnej połowie. Nie liczą ich przy rozpoczęciu gry ani rzucie karnym. Spóźnienie oddaje wznowienie rywalom: rzut z autu za rzut z autu, rzut od bramki za rzut rożny, w pozostałych przypadkach rzut wolny pośredni.

P

Pauza za żółte kartki

O tym, kiedy napomnienia sumują się w zawieszenie, decyduje regulamin rozgrywek, nie przepisy gry. W UEFA Futsal Champions League 2026/27 zawodnik pauzuje w kolejnym meczu po dwóch żółtych kartkach w dwóch różnych meczach, a potem po czwartej i każdej następnej. W lidze JudgeMate organizator może włączyć automatyczne pauzy po dwóch do pięciu żółtych kartkach.

Piłka

Przepis 2 wymaga obwodu od 62 do 64 cm, masy od 400 do 440 g na początku meczu i pierwszego odbicia od 50 do 65 cm po upuszczeniu z wysokości 2 m.

Pole karne

Obszar przed bramką wyznaczony dwiema ćwiartkami okręgu o promieniu 6 m wokół zewnętrznej strony słupków, połączonymi odcinkiem 3,16 m równoległym do linii bramkowej. Tylko tu bramkarz może grać rękami, a faul w polu karnym od szóstego faulu akumulowanego kończy się rzutem karnym.

Przerwa między połowami

Odpoczynek między połowami, najwyżej 15 minut. Między okresami dogrywki przerwy nie ma: drużyny tylko zmieniają strony i ławki, a na picie wolno przeznaczyć najwyżej minutę.

Punkty fair play

Kryterium rozstrzygające w UEFA Futsal Champions League 2026/27: wyżej jest drużyna z mniejszą sumą kar. Czerwona kartka to 3 punkty, żółta 1, a wykluczenie za dwie żółte w jednym meczu 3. W artykule 15 regulaminu kryterium to stoi za meczami bezpośrednimi oraz różnicą i liczbą bramek.

R

Rozpoczęcie gry

Zaczyna obie połowy i oba okresy dogrywki oraz wznawia grę po każdej bramce; wykonuje je drużyna, która bramkę straciła. Z rozpoczęcia gry można zdobyć bramkę bezpośrednio, ale gdy piłka wpadnie prosto do własnej bramki wykonawcy, rywale dostają rzut rożny. Przy rozpoczęciu sędziowie nie odliczają czterech sekund.

Rzut karny

Rzut z punktu karnego, 6 m od środka między słupkami. Bramkarz stoi na linii bramkowej, pozostali zawodnicy co najmniej 5 m za punktem karnym i poza polem karnym. Rzut przyznany pod koniec połowy wykonuje się mimo upływu czasu. Od wydania 2025-26 nie dopisuje on faulu akumulowanego.

Rzut od bramki

Wznowienie, gdy piłka przejdzie za linię bramkową po ostatnim dotknięciu przez atakującego. Bramkarz wyrzuca albo wypuszcza piłkę z dowolnego miejsca w swoim polu karnym w ciągu czterech sekund, inaczej rywale dostają rzut wolny pośredni. Przepisy krajowe dla młodzieży, weteranów, osób z niepełnosprawnościami i rozgrywek amatorskich mogą zakazać wyrzutu prosto za linię środkową.

Rzut rożny

Przyznawany, gdy piłka przejdzie za linię bramkową po ostatnim dotknięciu przez obrońcę, a bramka nie padnie. Piłkę ustawia się w polu rożnym, przeciwnicy stoją co najmniej 5 m od łuku, a rzut trzeba wykonać w ciągu czterech sekund. Po przekroczeniu czasu rywale dostają rzut od bramki.

Rzut sędziowski

Wznowienie po przerwaniu gry bez przewinienia, na przykład z powodu kontuzji albo uszkodzonej piłki. Sędzia upuszcza piłkę zawodnikowi drużyny, która ją miała albo miałaby ją przejąć. Jeśli gra stanęła w polu karnym obrońców, gdy piłkę mieli atakujący, rzut sędziowski wykonuje się na linii pola karnego.

Rzut wolny bezpośredni

Rzut wolny, po którym bramkę można zdobyć strzałem prosto do bramki rywala. W futsalu każdy taki rzut dopisuje drużynie faulującej jeden faul akumulowany w danej połowie, a przeciwnicy stoją co najmniej 5 m od piłki. Do piątego faulu mur jest dozwolony, od szóstego obowiązują zasady rzutu z drugiego punktu karnego.

Rzut wolny bezpośredni od szóstego faulu akumulowanego

W angielskim tekście przepisów skrót DFKSAF. Drużyna broniąca nie może ustawić muru, bramkarz stoi co najmniej 5 m od piłki, a wykonawca musi strzelać bezpośrednio na bramkę. Jeśli szósty faul zdarzy się w polu karnym drużyny faulującej, sędziowie dyktują rzut karny. Rzut przyznany pod koniec połowy wykonuje się przed jej zakończeniem.

Rzut wolny pośredni

Rzut wolny, po którym bramka liczy się tylko wtedy, gdy piłki dotknie jeszcze inny zawodnik. W futsalu to typowa kara za zwłokę: rzut wolny, rzut z drugiego punktu karnego albo rzut od bramki niewykonany w czterech sekundach. Przewinienie w polu karnym oznacza rzut z linii pola karnego, z punktu najbliższego miejscu przewinienia.

Rzut z autu

Wznowienie, gdy cała piłka przejdzie przez linię boczną albo trafi w sufit. Piłkę się kopie, nie wrzuca, z linii bocznej w ciągu czterech sekund, a rywale stoją co najmniej 5 m dalej. Bezpośrednio z autu bramki zdobyć nie można. Po przekroczeniu czterech sekund aut dostają przeciwnicy.

S

Seria rzutów karnych

Sposób wyłonienia zwycięzcy, gdy regulamin wymaga go po remisie albo po dogrywce. Obie drużyny wykonują po pięć rzutów, a potem po jednym, aż jedna strzeli więcej. Strzelać może każdy zawodnik i rezerwowy oprócz kontuzjowanych i wykluczonych w chwili końca gry. Tablica futsalu JudgeMate liczy pięć rzutów, a potem do pierwszej różnicy.

Sędzia

Główny sędzia na boisku, do którego należą rozstrzygnięcia. W futsalu współpracuje z drugim sędzią po przeciwnej stronie boiska, a na wyższym poziomie także z trzecim sędzią i sędzią czasowym przy stoliku. Gdy dwaj sędziowie na boisku różnią się w ocenie, ostatnie słowo należy do sędziego.

Sędzia czasowy

Osoba funkcyjna odpowiedzialna przede wszystkim za czas gry: uruchamia i zatrzymuje chronometr, mierzy minutę czasu dla drużyny i dwuminutowe osłabienie, pokazuje bramki, faule akumulowane i okresy gry na tablicy dla widzów. Na tablicy futsalu JudgeMate zegar odlicza od 20:00 w dół.

Strefa akcji

Część boiska, w której jest piłka i toczy się gra. FIFA definiuje ją obok strefy wpływu, żeby sędziowie i obserwatorzy mogli opisać, gdzie powinien patrzeć każdy z dwóch sędziów na boisku.

Strefa wpływu

Część boiska z dala od piłki, w której mimo to może dojść do starcia między zawodnikami. Pilnuje jej ten z dwóch sędziów, który akurat nie obserwuje strefy akcji.

Strefa wymian

Odcinek linii bocznej długości 5 m przed strefą techniczną każdej drużyny, zaczynający się 5 m od linii środkowej. Drużyna korzysta ze strefy na połowie, której broni, więc po przerwie strefy się zamieniają. Zejście albo wejście w innym miejscu podczas wymiany kończy się napomnieniem.

Sygnał piątego faulu

Obowiązkowy sygnał sędziów asystentów, gdy drużyna popełni piąty faul akumulowany w połowie; na stoliku sędziego czasowego pojawia się wtedy znacznik. Od tej chwili sędziowie nie stosują korzyści przy faulach tej drużyny, chyba że rywal straciłby bramkę albo oczywistą sytuację bramkową. Tablica JudgeMate pokazuje wtedy komunikat o rzucie z 10 m przy kolejnym faulu.

Szybki rzut wolny

Rzut wolny wykonany bardzo szybko po przerwaniu gry, za zgodą jednego z sędziów. Jeśli przechwyci go rywal stojący bliżej niż 5 m, gra toczy się dalej. Zawodnik, który celowo nie pozwala szybko wykonać rzutu, dostaje napomnienie za opóźnianie wznowienia.

T

Trzeci sędzia

Sędzia asystent przy stoliku sędziego czasowego. Zapisuje zawodników biorących udział w meczu, strzelców, kartki, czasy dla drużyny i faule akumulowane każdej drużyny w każdej połowie, sprawdza strój rezerwowych oraz sygnalizuje piąty faul akumulowany i każdy czas dla drużyny. Gdy schodzący zawodnik musiał opuścić boisko poza strefą wymian, rezerwowy oddaje znacznik trzeciemu sędziemu.

W

Walkower

Mecz przyznany jednej drużynie, bo druga go nie rozegrała. Przepisy gry nie podają wyniku. W UEFA o walkowerze orzekają organy dyscyplinarne, a wynik wpisywany do tabeli ustala regulamin danych rozgrywek. W JudgeMate walkower w futsalu to domyślnie 5:0, a organizator może to zmienić w ustawieniach drabinki albo ligi.

Wsparcie wideo (VS)

System powtórek FIFA dla futsalu, dozwolony tylko za pisemną zgodą FIFA. Trener może zakwestionować decyzję w sprawie bramki, rzutu karnego, bezpośredniej czerwonej kartki i pomyłki co do zawodnika. Każda drużyna ma jedno nieudane wezwanie na połowę, dodatkowe w dogrywce i w serii rzutów karnych; udane wezwania nie mają limitu.

Wykluczenie

Czerwona kartka: zawodnik schodzi do końca meczu i nie bierze udziału w serii rzutów karnych. Drużyna gra w osłabieniu przez dwie minuty czasu gry, chyba że wcześniej bramkę zdobędą rywale. Wykluczona może zostać także osoba funkcyjna.

Z

Zasada bramek na wyjeździe

Sposób rozstrzygnięcia meczu albo dwumeczu przy równej liczbie bramek: gole zdobyte na wyjeździe liczą się podwójnie. Przepis 10 wciąż wymienia ją jako możliwość dla rozgrywek, obok dogrywki i rzutów karnych. Dwumecz w JudgeMate jej nie stosuje: przy remisie w sumie po rewanżu o awansie decyduje seria rzutów karnych.

Zawodnicy rezerwowi

W meczu rozgrywek oficjalnych można wykorzystać najwyżej dziewięciu rezerwowych, a liczba wymian jest nieograniczona. Zawodnik, który zszedł, może wrócić. Wymiany są dozwolone także w trakcie gry, ale nie podczas czasu dla drużyny. Kadra futsalu w JudgeMate liczy 14 zawodników: pięciu na boisku i dziewięciu na ławce.

Znacznik

Kamizelka, którą zawodnicy rezerwowi noszą na koszulce. Jej kolor musi się różnić od koszulek obu drużyn i od znaczników rywali. Wymiana kończy się, gdy rezerwowy wejdzie na boisko przez strefę wymian swojej drużyny i odda znacznik schodzącemu zawodnikowi.

Powiązane treści