Co każdy zawodnik powinien wiedzieć przed turniejem tenisowym

Jedno pytanie rozstrzyga większość późniejszych sporów: jaki jest format meczu?

Przepis 6 zobowiązuje organizatora do wcześniejszego ogłoszenia metody liczenia seta i wprost do powiedzenia, czy decydujący set gra się z tie-breakiem, czy na przewagi. Jeśli formularz zgłoszeniowy tego nie mówi, zapytaj. Między powrotem do domu o osiemnastej a o dwudziestej pierwszej jest realna różnica.

Pozostałe rzeczy warte sprawdzenia przed zapisaniem się:

• Czy mecz gra się do dwóch wygranych setów, czy zamiast decydującego seta jest super tie-break?
• Czy obowiązuje gra bez przewag, w której równowagę rozstrzyga jeden punkt?
• Czy sety są skrócone do czterech gemów?
• Czy dopuszczalna jest przerwa po drugim secie i czy wolno korzystać z coachingu?

Żadna z tych rzeczy nie jest egzotyczna. Wszystkie są usankcjonowane w załączniku VI przepisów ITF, a turniej klubowy może użyć dowolnej kombinacji — pod warunkiem że ogłosił ją wcześniej.

To pierwsza rzecz, którą zawodnicy mylą. Losowanie odbywa się przed rozpoczęciem rozgrzewki, a nie po niej.

Wygrywający losowanie ma trzy możliwości, a o trzeciej ludzie zapominają:

1. Serwować albo odbierać w pierwszym gemie, wtedy przeciwnik wybiera stronę
2. Wybrać stronę, wtedy przeciwnik decyduje o serwisie albo odbiorze
3. Kazać wybrać przeciwnikowi jako pierwszemu

Ta trzecia opcja bywa naprawdę użyteczna przy mocnym słońcu albo wietrze, gdy wolisz zobaczyć, co przeciwnik ceni wyżej, zanim sam zdecydujesz.

Rozgrzewka trwa najwyżej pięć minut, chyba że organizator postanowi inaczej. To rozgrzewka, nie trening, a zegar jest prawdziwy.

Jeden szczegół dla tych, komu rozgrzewka zostanie przerwana: jeśli gra staje i zawodnicy schodzą z kortu, wynik losowania zostaje w mocy, ale obie strony mogą dokonać nowych wyborów.

Strony zmienia się po pierwszym, trzecim i każdym kolejnym nieparzystym gemie seta. Zmienia się też po secie, chyba że łączna liczba gemów w tym secie była parzysta — wtedy zmiana następuje po pierwszym gemie następnego seta.

Dlatego jedne sety zaczynają się od zmiany stron, a inne nie. Set wygrany 6:3 to dziewięć gemów, liczba nieparzysta, więc zmieniacie od razu. Set wygrany 6:4 to dziesięć, więc najpierw gracie jeden gem następnego seta.

Tym, co zaskakuje, jest to, co dzieje się na tych zmianach:

• Po zwykłym nieparzystym gemie: 90 sekund, siadasz, pijesz, zmieniasz rakietę
• Po pierwszym gemie seta: gra jest ciągła. Zmieniasz strony i grasz dalej, bez odpoczynku
• W tie-breaku: zmiana stron co sześć punktów, znów bez odpoczynku
• Między setami: przerwa 120 sekund

Zawodnik, który usiądzie po pierwszym gemie seta, nie popełnia przewinienia, ale zmierza do przekroczenia czasu, a sędzia, który uruchomił już zegar, powie mu to wprost.

Gra ma być ciągła od pierwszego serwisu do końca meczu. W praktyce oznacza to następujące limity, wszystkie z przepisu 29:

Dwadzieścia pięć sekund biegnie od zakończenia jednego punktu do uderzenia następnego serwisu. Na większości kortów zawodowych pokazuje je dziś widoczny zegar serwisowy, ale to sędzia decyduje, kiedy go uruchomić, i może wstrzymać go po długiej wymianie w upale.

Cena przekroczenia zależy od tego, kto je popełnia. Serwujący dostaje najpierw ostrzeżenie, a każde kolejne przekroczenie kosztuje go pierwszy serwis, więc gra od razu drugi. Odbierający dostaje najpierw ostrzeżenie, a kolejne przekroczenia to kary punktowe.

Dwa dodatkowe uprawnienia warte zapamiętania. Zawodnik z uleczalnym problemem zdrowotnym może wziąć jedną przerwę medyczną na trzy minuty na ten problem. A jeśli organizator ogłosił to wcześniej, po drugim secie meczu do dwóch wygranych można wziąć przerwę do dziesięciu minut.

Tie-break liczy się 0, 1, 2, 3 i wygrywa go pierwszy do siedmiu punktów z przewagą dwóch. Jeśli przy 6:6 nikt nie prowadzi o dwa, gra się dalej, aż ktoś będzie.

Schemat serwisu jest tą częścią, którą warto zapamiętać:

• Zawodnik, na którego przypada kolej, serwuje jeden punkt
• Przeciwnik serwuje dwa kolejne
• Potem każda strona serwuje po dwa punkty z rzędu do końca
• Strony zmienia się co sześć punktów, bez odpoczynku

W deblu rotacja serwisu wewnątrz każdej pary biegnie w tej samej kolejności co w trakcie seta.

Potem przychodzi przepis, który w klubie kosztuje gemy: zawodnik, który serwował pierwszy w tie-breaku, w pierwszym gemie następnego seta odbiera. Ludzie kończą tie-breaka, przechodzą na swoją stronę i serwują, bo zgubili rachubę, na kogo przypadała kolej osiem punktów wcześniej. Ustalcie to na głos, zanim zaczniecie następnego seta.

Jeśli turniej gra super tie-breakiem do 10 zamiast decydującego seta, obowiązuje ten sam schemat, tylko do dziesięciu punktów. Poprzedza go 120-sekundowa przerwa, pierwotna kolejność serwisu biegnie dalej, a w deblu kolejność serwowania i odbierania wewnątrz pary można zmienić tak jak na początku każdego seta.

Załącznik VI przepisów ITF wymienia usankcjonowane warianty. Turniej klubowy może użyć każdego z nich, a ty powinieneś rozpoznać je od razu.

Gra bez przewag. Punkty liczy się normalnie do 40:40, czyli równowagi, a potem gema rozstrzyga jeden decydujący punkt. To odbierający wybiera, z której połowy kortu go przyjmie. W mikstach odbiera zawodnik tej samej płci co serwujący, a para odbierająca nie może zamienić się pozycjami.

Sety skrócone. Do czterech gemów z przewagą dwóch, tie-break przy 4:4. Część turniejów gra tie-breaka już przy 3:3.

Tie-break w setach skróconych. Przy setach skróconych tie-break może iść do pięciu punktów z punktem decydującym przy 4:4, a strony zmienia się tylko raz, po pierwszych czterech punktach.

Tie-break do 10 w decydującym secie. Przy stanie 1:1 w setach i 6:6 w decydującym o meczu rozstrzyga gra do dziesięciu punktów.

Zasada bez netów przy serwisie. Serwis, który muska taśmę i wpada, gra się dalej, zamiast powtarzać. Przez jednego gema wydaje się dziwna, a potem całkowicie naturalna.

Coaching bywał prosty: był zakazany. Dziś zależy od turnieju.

Przepis 30 dopuszcza coaching spoza kortu tam, gdzie pozwala na to organizacja sankcjonująca zawody, i dlatego w tenisie zawodowym widuje się trenerów podpowiadających z trybun. Coaching na korcie jest dopuszczalny wyłącznie w zawodach drużynowych, gdzie kapitan siedzi przy korcie. W każdych innych zawodach nie wolno, a w żadnych nie wolno podpowiadać w trakcie rozgrywania punktu.

Jeśli twój turniej nic o coachingu nie powiedział, zakładaj, że nie wolno, i zapytaj organizatora, a nie osobę na sąsiednim krześle.

Gdy nie możesz dokończyć meczu, są dwa różne rozstrzygnięcia i nie są wymienne. Krecz to sytuacja, w której zacząłeś i nie możesz kontynuować — wynik zostaje taki, jaki padł, a przeciwnik awansuje. Walkower to sytuacja, w której w ogóle nie stanąłeś do gry. Powiedz organizatorowi tak wcześnie, jak potrafisz: walkower znany o dziewiątej rano to korekta harmonogramu, a ten sam walkower odkryty przy siatce to godzina czyjegoś dnia.

W turnieju publikującym wyniki na żywo oba pojawiają się na publicznym arkuszu drabinki od razu, więc mecz zakończony kreczem nie zostawia przeciwnika w niepewności, czy jest już w następnej rundzie.