Słownik boulderingowy
Punktacja, ruchy i terminy zawodów — od A do Z
Ten słownik definiuje około 50 terminów boulderingowych w układzie alfabetycznym. Każdy hasło ma definicję 1-2 zdaniową zgodną z zasadami IFSC i standardową terminologią społeczności wspinaczkowej. Użyj jako referencji przy czytaniu briefów eventów, regulaminów scoringu albo instrukcji sędziowskich.
B
- Bald (boulder, problem)
Krótka droga wspinaczkowa, zwykle 4-8 ruchów, ustawiona na ścianie do około 4,5 metra wysokości bez liny. Upadki lądują na matach. Używane wymiennie ze słowem "problem".
- Beta
Informacja o tym, jak przejść konkretny problem — sekwencja chwytów, pozycje ciała albo triki, które otwierają drogę. Dzielenie się betą w oknie obserwacji jest dozwolone; w trakcie wspinania — nie.
- Bania
Polski sleng na skok dynamiczny (dyno). Dynamiczny ruch do dalekiego chwytu, często z oderwaniem wszystkich punktów podparcia. Pokrewne terminy: strzał (dynamiczny przechwyt), monostrzał (skok z odbiciem wszystkich kontaktów).
C
- Campus
Ruch używający tylko rąk, bez kontaktu stóp z chwytami. Częsty na przewieszeniach, gdzie dynamiczna siła górnych partii ciała przewyższa technikę nóg.
- Chwyt
Każdy plastikowy lub drewniany element przymocowany do ściany, który wspinacz łapie rękami lub na którym staje stopą. Kształty chwytów: jugi, crimpy, slopery, szczypce, kieszonki.
- Compression
Styl ruchu, w którym wspinacz ściska duże elementy (wolumeny, wybrzuszenia, chwyty po obu stronach), żeby utrzymać się na ściance. Częsty na slabach i arête.
- Crimp
Mała krawędź łapana opuszkami palców. Pełen crimp używa kciuka owiniętego nad palcem wskazującym dla większej siły; półcrimp — bez kciuka.
- Czyszczenie
Zmywanie magnezji i gumy z chwytów szczotką między startami. Wykonywane przez sędziów trasowych albo wyznaczoną osobę, żeby utrzymać warunki chwytów stałe dla wszystkich prób.
D
- Dab
Dotknięcie części ściany, maty albo wolumenu, które nie były zamierzone jako element problemu. Niektóre regulaminy dyskwalifikują próbę; inne pozwalają. Sprawdź odprawę sędziego głównego.
- Drop knee
Zwany też Egipcjaninem. Pozycja stopy z użyciem dwóch chwytów stopnych: wewnętrzne biodro obraca się ku ścianie, opuszczając kolano tej samej strony. Opozycja między stopami przyciąga ciało do ściany i uwalnia rękę do dłuższego sięgnięcia.
- Dyno
Ruch dynamiczny, w którym wspinacz generuje moment do dalekiego chwytu. W najsurowszym all-points-off dyno obie stopy i obie ręce odrywają się od ściany w trakcie ruchu; słabsze dyno mogą utrzymać jedną stopę albo rękę w kontakcie.
E
- Edge
Mały płaski chwyt łapany opuszkami. Różni się od crimpa orientacją: krawędzie są zwykle poziome i łapane chwytem otwartym, nie pełnym crimpem.
F
- Finał
Ostatnia runda wieloetapowych zawodów. W formacie IFSC finał idzie po kwalifikacjach i półfinale; tylko najwyżej sklasyfikowani zawodnicy startują w finale.
- Flag
Technika równoważna, w której jedna noga służy jako przeciwwaga przeciwko rotacji barn-door. Trzy warianty: outside flag (stopa poza ścianą), inside flag (stopa krzyżuje za/przed nogą podpierającą), back flag.
- Flash
Top zdobyty za pierwszą próbą po obserwacji problemu (i ewentualnym usłyszeniu bety). Wart 15 punktów w scramble; wart 25 punktów (bez kary) w IFSC 25/10/-0,1.
G
- Gaston
Orientacja chwytu, w której dłoń odpycha się od pionowej krawędzi z wnętrzem dłoni odwróconym od ciała. Obciążające na bark.
H
- Heel hook
Użycie pięty owiniętej nad chwytem albo elementem do podciągnięcia ciała w górę albo stabilizacji pozycji. Kluczowy ruch na przewieszeniach.
I
- Izolacja
Kontrolowana strefa, w której zawodnicy czekają między rundami bez widzenia startów rywali. Sankcjonowane zawody IFSC wymagają izolacji dla uczciwości.
J
- Jug
Duży, łatwy do złapania chwyt. Najbardziej przyjazny początkującym typ chwytu.
K
- Kategoria
Podział zawodników po wieku i płci. Kategorie wiekowe IFSC od 2025: U15 (Youth C), U17 (Youth B), U19 (Youth A), U21 (Junior), Senior. Wiek zawodnika 31 grudnia roku zawodów określa kategorię. (Przed 2025 używano U14/U16/U18/U20.)
- Knee bar
Wciśnięcie kolana między dwa chwyty albo elementy, żeby stworzyć odpoczynek bez rąk. Częsty w terenie jaskiniowym; czasem celowo zablokowany przez ustawiaczy.
- Kontrolowany chwyt
Standard przyznawania topa lub strefy: wspinacz musi nawiązać stabilny kontakt z oznaczonym chwytem, z ciałem ustabilizowanym na tyle, by spróbować kolejnego ruchu. Chwilowe klepnięcie z natychmiastowym puszczeniem nie liczy się.
- Kwalifikacje
Pierwsza runda wieloetapowych zawodów. Zawodnicy próbują zestaw problemów; najwyżej sklasyfikowani awansują do półfinału lub finału.
L
- Lock-off
Trzymanie pozycji statycznie z jedną zgiętą ręką, gdy druga sięga po następny chwyt. Wymaga znaczącej siły podciągu.
M
- Magnezja
Proszek węglanu magnezu nakładany na ręce dla chwytu. Dozwolony we wszystkich formatach zawodów; chalk balle są rekomendowane na obiektach krytych dla ograniczenia pyłu.
- Mantel
Naciśnięcie chwytu jedną lub dwoma rękami, by wepchnąć ciało w górę. Używany przy topowaniu balda, gdy ręce kładzie się na płaską powierzchnię szczytu.
- Match
Położenie obu rąk na tym samym chwycie. Wymagany na chwycie topowym w większości regulaminów dla potwierdzenia kontroli.
O
- Onsight
Przejście problemu za pierwszą próbą bez wcześniejszej bety i obserwacji. Surowsze niż flash; rzadkie na zawodach, bo problemy są publiczne podczas obserwacji.
- Open hand (chwyt otwarty)
Chwyt, w którym palce zostają względnie proste, bez crimpowania. Mniej obciążające stawy; używane na sloperach i dużych krawędziach.
P
- Pozycja startowa
Definiowana pozycja początkowa balda. Obie ręce na oznaczonych chwytach startowych, stopy na ścianie albo poza nią zależnie od problemu. Ruch zaczyna się ze stabilnego startu.
- Pinch (szczypce)
Chwyt łapany między kciukiem a palcami z przeciwnych stron. Obciążający na kciuk.
- Pocket (kieszonka)
Chwyt z otworem, w który wchodzi od jednego do czterech palców. Monopocket = jeden palec; tripocket = trzy palce.
- Problem
Synonim balda. Problem to droga wspinaczkowa na boulderze, definiowana przez chwyt startowy i topowy; chwyty pośrednie są zwykle ograniczone taśmą lub kolorem.
- Próba
Pojedyncze podejście na boulderze, liczone od momentu oderwania stóp od podłoża. Wiele prób na tym samym boulderze sumuje się; w IFSC 25/10/-0,1 każda nieudana próba przed topem albo strefą odejmuje 0,1 punkta.
R
- Redpoint
Send problemu po co najmniej jednej wcześniejszej próbie. W zawodach boulderowych każdy non-flash send to redpoint.
S
- Scramble
Format zawodów, w którym wszystkie problemy są otwarte jednocześnie przez 2-4 godziny. Zawodnicy raportują wyniki samodzielnie przez QR albo papierową kartę. Najlepszy dla festiwali i lig klubowych.
- Send
Udane przejście problemu (top). Używane jako czasownik: "sendnąłem to za trzecim razem".
- Sędzia główny
Sędzia wyższego stopnia odpowiedzialny za decyzje protestowe, interpretację zasad i ostatnie słowo w spornych wynikach. Sędziowie trasowi eskalują niejasne topy, strefy albo liczbę prób do sędziego głównego.
- Sędzia trasowy (route judge)
Sędzia przypisany do konkretnego problemu, który obserwuje każdą próbę zawodników, liczy próby i zatwierdza topy oraz strefy.
- Sloper
Zaokrąglony chwyt zależny od tarcia, bez wyraźnej krawędzi. Trzymany przez maksymalizację powierzchni kontaktu między dłonią a chwytem.
- Smear
Naciśnięcie stopy płasko na pozbawioną elementów część ściany, polegając na tarciu gumy zamiast na zdefiniowanym chwycie.
- Spray wall
Gęsto ustawiona ściana treningowa, gdzie chwyty nie są zorganizowane w konkretne problemy. Wspinacze tworzą własne problemy freestyle.
- Strefa (zone)
Pośredni chwyt oznaczony na boulderze, dający częściowe punkty po osiągnięciu. Wart 5 punktów w scramble; 10 punktów w IFSC 25/10/-0,1 (bez topu).
T
- Toe hook
Zaczepienie wierzchu palucha pod chwytem albo elementem, żeby przyciągnąć ciało do ściany. Częsty na przewieszeniach.
- Top
Końcowy chwyt problemu, oznaczony wyraźnie (zwykle taśmą innego koloru). Przyznawany, gdy wspinacz dopasowuje chwyt obiema rękami i ciało jest stabilne.
- Topo
Diagram albo druk pokazujący starty problemów i chwyty topowe na zawodach. Niektóre eventy zapewniają topo przy rejestracji; inne polegają na czytaniu ściany przez zawodników.
U
- Ustawiacz tras (route setter)
Osoba (albo zespół), która projektuje i konstruuje problemy na ścianie. Jakość ustawiania to pojedynczy największy czynnik wpływający na satysfakcję zawodników.
V
- Volume (wolumen)
Duży geometryczny element przykręcony do ściany, często jako baza pod dodatkowe chwyty. Wolumeny mogą służyć bezpośrednio jako element (powierzchnia mantela, róg do szczypców) albo jako platforma pod mniejsze chwyty.
W
- Wave (seria)
Grupa zawodników startujących w tym samym oknie czasowym. Duże zawody dzielą stawkę na wiele seri, żeby zarządzać pojemnością obiektu.
- Wspinaczka onsight
Zobacz onsight.