Jak Oceniane Są Wszystkie Zimowe Sporty Olimpijskie

Jednym z najważniejszych pytań, jakie zadają kibice podczas Zimowych Igrzysk Olimpijskich, jest to, dlaczego niektóre sporty mają jednoznaczne wyniki, a w innych o medalu decyduje ocena sędziów. W rzeczywistości większość ocenianych dyscyplin zimowych łączy elementy obiektywne z subiektywnymi — różnią się jedynie proporcjami.

Skoki narciarskie są najbardziej hybrydowym systemem. Odległość skoku mierzona jest precyzyjnie kamerami wideo i czujnikami — to element w pełni obiektywny. Jednocześnie pięciu sędziów ocenia styl lotu i lądowania w skali do 20 punktów każdy, co stanowi część subiektywną. Dodatkowo matematyczne kompensacje wiatru i belki startowej korygują wynik na podstawie pomiarów meteorologicznych.

Łyżwiarstwo figurowe łączy oba podejścia w ramach Systemu Sędziowskiego ISU. Każdy element techniczny — skok, piruet, sekwencja kroków — posiada ustaloną wartość bazową, co stanowi element quasi-obiektywny. Jednak Ocena Wykonania (GOE) od -5 do +5 oraz Ocena Komponentów Programu (PCS) są w pełni subiektywne, choć oparte na precyzyjnych wytycznych.

Dyscypliny freestyle slopestyle, halfpipe i big air (zarówno narciarskie, jak i snowboardowe) stosują ocenę ogólnego wrażenia w skali 0-100, co jest podejściem najbardziej subiektywnym. Sędziowie oceniają przejazd holistycznie według kryteriów PAVED, bez rozbijania wyniku na poszczególne elementy.

Jazda po muldach oferuje ciekawy kompromis: szybkość (20% wyniku) jest mierzona obiektywnie elektronicznie, natomiast skręty (60%) i skoki (20%) oceniają wyspecjalizowani sędziowie. Stopień trudności skoków jest ustalany z góry w tabelach FIS, co ogranicza subiektywność.

Skoki akrobatyczne stosują system mnożnikowy: subiektywna ocena wykonania (lot, forma, lądowanie) jest mnożona przez obiektywnie określony stopień trudności (DD) danego manewru. Im trudniejszy skok, tym wyższy mnożnik — ale musi być wykonany czysto.

Łyżwiarstwo figurowe stosuje System Sędziowski ISU (IJS), wprowadzony w sezonie 2004/2005 po kontrowersjach sędziowskich na Olimpiadzie w Salt Lake City 2002. System ten zastąpił kultową skalę 6.0 precyzyjnym podejściem opartym na kumulacji punktów.

Każdy program łyżwiarza jest oceniany w dwóch głównych kategoriach. Ocena Elementów Technicznych (TES) sumuje punkty za poszczególne elementy: skoki, piruety, sekwencje kroków i podnoszenia. Każdy element posiada ustaloną wartość bazową — na przykład poczwórny lutz ma wartość bazową 11,50 pkt, podczas gdy potrójny axel 8,00 pkt. Następnie każdy z dziewięciu sędziów przyznaje Ocenę Wykonania (GOE) w skali od -5 do +5, modyfikując wartość bazową w górę lub w dół w zależności od jakości wykonania. Przed obliczeniem średniej odrzucane są najwyższa i najniższa nota (tzw. średnia ucięta).

Druga kategoria to Ocena Komponentów Programu (PCS), w której sędziowie oceniają pięć aspektów w skali od 0,25 do 10,00: umiejętności łyżwiarskie, tranzycje, wykonanie, kompozycję oraz interpretację muzyki. Każdy komponent jest mnożony przez ustalony współczynnik zależny od dyscypliny i typu programu.

Panel techniczny — odrębny od panelu sędziowskiego — identyfikuje i potwierdza każdy element w czasie rzeczywistym, określając jego poziom trudności (od B do 4). Specjalista techniczny, asystent specjalisty i kontroler techniczny wspólnie weryfikują rotacje skoków, pozycje piruetów i poziomy kroków.

Wynik końcowy to suma TES i PCS, pomniejszona o ewentualne odliczenia (za upadki, przekroczenie czasu, nielegalne elementy). Łączny wynik z Programu Krótkiego i Programu Dowolnego (lub Tańca Krótki + Taniec Dowolny w tańcu na lodzie) decyduje o klasyfikacji końcowej.

Narciarstwo dowolne (freestyle skiing) obejmuje na Zimowych Igrzyskach Olimpijskich pięć odrębnych dyscyplin, z których każda stosuje własny system sędziowania.

Slopestyle, halfpipe i big air są oceniane metodą ogólnego wrażenia w skali 0-100 punktów. Panel składa się z sześciu sędziów — po odrzuceniu najwyższej i najniższej noty, wynik stanowi średnia z czterech pozostałych ocen. Sędziowie stosują kryteria PAVED: Progresja (jak przejazd buduje trudność), Amplituda (wysokość i dystans trików), Różnorodność (zakres różnych manewrów i osi rotacji), Wykonanie (czystość lądowań, kontrola, styl) i Trudność (złożoność techniczna trików). W slopestyle zawodnicy mają zazwyczaj trzy przejazdy, z których liczy się najlepszy wynik. W big air wykonują trzy skoki, z czego dwa najlepsze są sumowane.

Jazda po muldach (moguls) stosuje unikalną ważoną formułę trójkomponentową. Skręty stanowią 60% wyniku końcowego i są oceniane przez siedmiu sędziów na skali od 1,0 do 5,0, oceniających technikę cięcia łuków, absorpcję garów, utrzymanie linii spadku i kontrolę prędkości. Skoki (dwa obowiązkowe na trasie) stanowią 20% — dwóch sędziów ocenia formę w powietrzu i lądowanie, a nota jest mnożona przez stopień trudności (DD) określony w tabelach FIS. Szybkość stanowi pozostałe 20% — mierzona elektronicznie i przeliczana na punkty względem ustalonego czasu wzorcowego.

Skoki akrobatyczne (aerials) wykorzystują system wykonanie × stopień trudności. Pięciu sędziów ocenia każdy skok w dwóch komponentach: faza lotu i forma (do 7,0 pkt — obejmuje jakość odbicia, pozycję ciała, wysokość i oś rotacji) oraz lądowanie (do 3,0 pkt — technika przyziemienia, stabilność, wyjazd). Łączna nota każdego sędziego mieści się w zakresie 0,0-10,0. W każdym komponencie odrzucana jest najwyższa i najniższa nota, a trzy środkowe służą do obliczenia wyniku wykonania. Wynik ten jest mnożony przez DD danego manewru — od prostego spreada (DD ~2,1) po potrójne salto ze skrętami (DD >4,5). Zawody drużyn mieszanych, wprowadzone na Olimpiadzie w Pekinie 2022, dodają warstwę strategii, gdyż trzyosobowe zespoły (kobieta, mężczyzna, wybór trenera) sumują punkty z kolejnych skoków.

Snowboarding olimpijski obejmuje trzy dyscypliny oceniane przez sędziów: halfpipe, slopestyle i big air (debiut olimpijski w PyeongChang 2018). Wszystkie trzy stosują ten sam ogólny model sędziowania — ocenę ogólnego wrażenia w skali 0-100 punktów.

Panel składa się z sześciu sędziów, z których każdy przyznaje notę od 0 do 100. Najwyższa i najniższa ocena są odrzucane, a wynik końcowy stanowi średnia arytmetyczna czterech pozostałych not. Ta metoda odrzutu (tzw. trimmed mean) minimalizuje wpływ ewentualnych ocen skrajnych na końcowy rezultat.

Sędziowie kierują się pięcioma głównymi kryteriami, często określanymi akronimem zbliżonym do PAVED: trudność (złożoność techniczna trików — liczba obrotów, osie rotacji, kombinacje), wykonanie (czystość lądowań, kontrola, technika chwytów, styl), amplituda (wysokość nad krawędzią halfpipe'a lub dystans w big air), różnorodność (zakres różnych trików, kierunków rotacji i typów chwytów) oraz progresja (ogólny flow przejazdu, budowanie trudności, nowatorskie manewry).

W halfpipe zawodnicy mają zazwyczaj trzy przejazdy, z których liczy się najlepszy wynik. Każdy przejazd obejmuje 5-7 trików ponad krawędzią halfpipe'a. W slopestyle zawodnicy pokonują tor z przeszkodami (raile, boxy, kickery), wykonując triki na każdym elemencie — liczy się również najlepszy z trzech przejazdów. W big air format jest odmienny: zawodnicy wykonują trzy skoki, z których dwa najlepsze są sumowane.

Warto podkreślić, że snowboarding i freestyle skiing stosują identyczne ramy sędziowskie dla odpowiadających sobie dyscyplin (halfpipe, slopestyle, big air). Wynika to z faktu, że obie dyscypliny są zarządzane przez FIS i przeszły wspólną ewolucję standardów sędziowskich. Różnice między nimi dotyczą jedynie specyfiki technicznej trików, nie samego systemu oceniania.

Skoki narciarskie stosują jeden z najbardziej złożonych i transparentnych systemów punktacji w sportach zimowych, łączący pomiar obiektywny z oceną subiektywną i kompensacjami matematycznymi.

Wynik każdego skoku składa się z trzech głównych komponentów. Punkty za odległość stanowią fundament — każda skocznia ma ustalony punkt K (punkt konstrukcyjny), za który przyznaje się 60 punktów. Za każdy metr powyżej lub poniżej punktu K dodaje się lub odejmuje ustaloną liczbę punktów: 1,8 pkt/m na skoczniach normalnych (HS 85-109) i 1,2 pkt/m na skoczniach dużych (HS 110-149). Odległość jest mierzona precyzyjnie za pomocą kamer wideo.

Noty za styl przyznaje panel pięciu sędziów, z których każdy ocenia skok w skali od 0 do 20 punktów (w przyrostach co 0,5). Sędziowie oceniają trzy fazy: lot (stabilność pozycji, symetria nart w stylu V, ułożenie ciała), lądowanie (technika telemark — jedna stopa przed drugą, stabilność) i wyjazd (płynność przejścia do pozycji zjazdowej). Najwyższa i najniższa nota są odrzucane, a trzy środkowe sumowane — maksymalnie 60 punktów za styl.

Trzeci komponent to kompensacje. Kompensacja wiatru, wprowadzona w 2009 roku, koryguje wynik w zależności od siły i kierunku wiatru — wiatr czołowy (korzystny dla skoczka, daje większą siłę nośną) powoduje odliczenie punktów, a wiatr w plecy (niekorzystny) dodaje punkty. Kompensacja belki startowej koryguje wynik, gdy organizatorzy zmieniają pozycję startową na rozbiegu między zawodnikami — niższa belka oznacza mniejszą prędkość i dodatkowe punkty kompensacyjne.

W zawodach standardowych (indywidualnych i drużynowych) skoczkowie wykonują dwa skoki, a wyniki są sumowane. Na Igrzyskach 2026 w Mediolanie-Cortinie skoki narciarskie obejmują sześć konkurencji: skocznia normalna i duża (mężczyźni i kobiety), zawody drużynowe mieszane oraz nowy format super drużynowy.

Ewolucja sędziowania sportowego w ostatnich dwóch dekadach jest nierozerwalnie związana z postępem technologicznym. Przejście od papierowych protokołów do cyfrowych platform punktacji zrewolucjonizowało sposób, w jaki zawody są zarządzane na każdym poziomie — od lokalnych imprez amatorskich po Igrzyska Olimpijskie.

Cyfrowe platformy punktacji, takie jak JudgeMate, eliminują najczęstsze źródła błędów: ręczne przepisywanie not, błędy w obliczeniach matematycznych i opóźnienia w publikacji wyników. Sędziowie wprowadzają oceny bezpośrednio do systemu, który automatycznie wykonuje odrzut wartości skrajnych, oblicza średnie ucięte, stosuje mnożniki trudności i generuje wyniki w czasie rzeczywistym.

Systemy śledzenia ruchu i analiza wideo wspierają panele techniczne w identyfikacji elementów — na przykład liczeniu rotacji w skokach łyżwiarskich czy weryfikacji stopnia trudności w skokach akrobatycznych. Choć ostateczna decyzja nadal należy do ludzi, technologia dostarcza obiektywnych danych wspierających ocenę.

Współczesne systemy sędziowskie muszą obsługiwać złożone formaty zawodów: wielorundowe eliminacje, kompensacje w czasie rzeczywistym, automatyczne cięcia kwalifikacyjne i natychmiastową publikację wyników. Platformy takie jak JudgeMate zostały zaprojektowane, aby sprostać tym wymaganiom, zapewniając organizatorom zawodów narzędzia, które czynią sędziowanie bardziej przejrzystym, dokładnym i dostępnym zarówno dla uczestników, jak i widzów.